हिउँमुनीको खरानी

हिउँमुनीको खरानी

तोमनाथ उप्रेती,

उपसचिव, नेपाल सरकार

निलो आकाशमा चोटका नील डामहरू,
पट्टि बाँधिएको आँखा बोकेको शिशु बिहान खोज्दै छ,
गोला बारुदले च्यातिएको उसको पालना,
सायरनको चिच्याहटमा हराएका लोरीहरू।

कीभको हिउँ अब गाउने छैन,
घाइतेहरूको कराहलाई ढाक्दै छ,
आमाको काँप्ने हातझैँ रगत छोप्दै,
पिडाको रातो पाँखुरीमाथि सेतो घूँघट ओढाउँदै।

विडम्बना बुट लगाएर भग्नावशेषमा हिँड्दै छ,
हतियारको नालबाट शान्तिको उपदेश दिँदै,
जब बच्चाहरू डरको वर्णमाला सिक्दै छन्,
ढलिरहेका पर्खालहरूको व्याकरणमा।

हे विजयको वाचा गर्ने पिताहरू,
जित के हो, यदि मूल्य भनेको
एउटा शिशुको कोमल सास हो भने,
उसको आँखाको उज्यालोलाई धुलोले बदल्ने हो भने?

बमहरू राक्षसी फूलझैँ फुल्छन्,
आगोका पाँखुरीहरू, छर्राहरूको पराग,
इस्पातको प्रवचन फुसफुसाउँदै—
सत्ताको नाममा लुकेको आध्यात्मिक महामारी।

एउटा केटा टुक्रिएका ढोकाबाट बनेका बैसाखीमा लम्कन्छ,
उसको खेलौना सिपाही भग्नावशेषमा पुरिएको,
उसका सपना चिच्याउने प्रतिध्वनासँग गाँसिएका छन्,
जसले चिसो बिहानमा च्यातिएको भजन झैँ तरङ्ग ल्याउँछन्।

दार्शनिकहरूले न्यायपूर्ण युद्धको कुरा गरे,
तर न्याय शिशुका ओठमा रगत बन्छ,
रोटीको सट्टा भुङ्ग्रोको स्वाद लिन्छ,
कालो आकाशमा दूध धुवाँमा परिणत हुन्छ।

एउटी छोरीको गुडिया बाटोमा टाउको छुट्टिएको अवस्थामा छ,
आँखामा आकाशको छवि अडिएको,
त्यो मौनता कराउँछ,
मानवता कहाँ बेचियो भनेर नक्साको भोकका लागि।

हिउँ मौन भविष्यवक्ता हो,
अस्थायित्वको उपदेश दिने हिउँका टुक्राहरूमा,
पर्दै, पर्दै, माताहरूको आँसु झैँ,
जलिसकेको माटोमा घुँडा टेकेर बसेका आमाहरूको।

हे आत्मा, पितृभूमिको खरानीबाट उठ,
यी राष्ट्रलाई सिकाउ, सीमा भ्रम हुन् भनेर,
बमहरूले अनन्तता निर्माण गर्न सक्दैनन्,
साँचो विजय भनेको नडराई सुतिरहेको शिशुको सास हो।

झण्डाहरू लाशमाथि फर्फराउँदा आउने विडम्बना,
रगतमा हस्ताक्षर गरिएका शान्ति सम्झौताहरूको विरोधाभास,
इतिहास दोहोरिँदा आउने तितो हाँसो—
यी सबै भग्नावशेषमा हावा भएर गुन्जन्छ।

सुन त्यो मौनताको प्रवचन,
जहाँ कहिल्यै हाँसो र स्कुलको घण्टी थिए,
अब केवल भोकको सुस्केरा,
अनाथ हृदयमा एक्लोपनाका भजनहरू।

के जनरलहरूले कहिल्यै देख्लान्?
त्यो बच्चालाई जसले कम्पाएको हातले फूल कोर्छ,
बंकरको पर्खालमा घामको सपना देख्दै?
कि उनीहरू केवल राख र काटिएका अंगमा
नक्सामा थपिएको भूमि मात्र गन्ती गर्छन्?

मारियुपोलदेखि खार्किभसम्म,
बिहान अधूरो प्रार्थना हो,
नदीहरूले ती कथाहरू बगाउँछन्,
जसका नाम कहिल्यै परेडमा नआउनेछन्।

यस रगतले भिजेको मौनतामा हामी सिकौं,
राष्ट्रको आत्मा यसको भूमि होइन,
न विजयको फलामे गर्व,
तर स्वतन्त्र आकाशमा हाँस्ने बालबालिकाहरू हुन्।

यस कवितालाई एउटा मैनबत्ती बन्न देऊ,
युद्धका अँध्यारामाथि शिक्षाप्रद ज्योति बन्न देऊ,
हतियार बोकेर शक्ति बक्ने फलामे जिब्रोहरू विरुद्ध
एउटा कोमल विद्रोह बन्न देऊ।

रुपकहरू फुलून्,
आशा जलेका जराहरूबाट रसाय झैँ उठोस्,
र हामी, मानव जातिले,
चिहान होइन, बगैंचा छानौं,
कफन होइन, पालना छानौं,
सायरन होइन, लोरी छानौं।

किनकि अन्तमा,
झण्डाहरू मुढिएपछि,
तोपहरू मौन भएपछि,
केवल शिशुहरूको आँसु बाँकी रहनेछ,
युद्धको साँचो अर्थको साक्षी भएर—
रगतमा लेखिएको पाठ,
हिउँमुनीको खरानीले फुसफुसाएको पाठ।

(उपसचिव, नेपाल सरकार)