कथाः बिहानको जागरण र दूधको तीर्थ

कथाः बिहानको जागरण र दूधको तीर्थ

– तोमनाथ उप्रेती

मोरङ, दम्राभिट्टाको शीतल बिहान ३ बजे, कुखुराको डाकसँगै प्रमिला उप्रेतीको आँखा खोलिन्छ। त्यो शान्त समयमा उनको मनमा एउटा गहिरो कर्मयोगीको जागरण हुन्छ—“आज पनि म राष्ट्रको भरणपोषणको लागि सेवा गर्नेछु।” त्यही बेला, उनका पति कुल प्रसाद उप्रेती सानो निलो डायरी समातेका हुन्छन्, जहाँ दूध सङ्कलन केन्द्रका किसानहरूको नाम र दूधको मात्रा टिपिरहेका हुन्छन्। उनीहरूको जीवनको प्रत्येक पाना यस्तो लेखिएको छ—कर्म, कर्तव्य र राष्ट्रप्रेमको कथा।

गाउँका कच्चा बाटाहरूमा घन्टीको सानो तर दृढ आवाज बज्छ, जुन केवल साइकलको घन्टी होइन, त्यो संघर्ष र समर्पणको संगीत हो। दूधका भाँडा बोकेर आउने किसानहरूको हातमा पसिनाको चमक र आशाको किरण देखिन्छ। हरेक भाँडामा जोडिएको छ परिवारको भरणपोषणको सपना, राष्ट्रको भविष्यको मिठास। कुल प्रसाद र प्रमिला जस्ता कर्मयोगीहरूको जीवन त्यही प्यारा सपनामा गाँसिएको छ।

उनको बङ्गला झन् ठूलो र भव्य देखिए पनि, त्यो घर केवल एक भौतिक संरचना होइन, त्यो सेवा र सहानुभूतिको धाम हो। त्यहाँ पुग्ने प्रत्येक आगन्तुकले अनुभूति गर्छन्—यहाँ स्वाभिमान र समर्पणको ऊर्जा छ, जहाँ दूध मात्र होइन, माया, सम्मान र सेवा पनि बाँडिन्छ। प्रमिला र कुल प्रसादको मनमा छ प्रत्येक दिन एक नयाँ तीर्थयात्रा—जसमा दूध सङ्कलन गरेर उनीहरूले जनताको पेट भरिरहेका हुन्छन्, र साथसाथै आत्माको पोषण पनि गरिरहेका हुन्छन्।

यी दुईका लागि सेवा कुनै काम होइन, त्यो आत्माको पूजा हो। दूध सङ्कलन केन्द्रमा जम्मा हुने त्यो सेतो तरल केवल दुध होइन, त्यो राष्ट्रप्रेमको अमृत हो, जसले जीवनमा आध्यात्मिक उज्यालो र सन्तुष्टि भर्दछ। उनीहरूले बुझ्दछन्—जति पनि सेवा सानो देखियोस्, त्यो अन्ततः राष्ट्रको उज्यालो भविष्य र सामाजिक सद्भावको आधार हो। यही कारणले, प्रमिला र कुल प्रसाद आफ्नो कर्मभूमिमा सधैं सक्रिय छन्, जनताको सेवा गर्ने उत्साहले भरेका छन्।

यसरी, मोरङको त्यो सानो गाउँमा, एउटा विशाल सेवा यज्ञ चलिरहेको छ, जहाँ शारीरिक श्रम र आध्यात्मिक समर्पणले मिलेर राष्ट्रसेवाको मूर्त रूप बनाइरहेको छ।

गाई उनिहरूको आफ्नै होइन, तर ती गाईको दूधलाई उनीहरूले आफ्नै प्राणजस्तै मानेर साक्षात्कार गर्छन्। दूध सङ्कलनको बिन्दु उनीहरूको लागि केवल व्यापारको केन्द्र होइन, त्यो त राष्ट्रसेवाको मन्दिर हो। हरेक किसानसँग हात मिलाउँदा, उनीहरूको हातको फोहोर पनि कुल प्रसादलाई अमृत लाग्छ, किनकि त्यसमा देशको आत्मा मिसिएको हुन्छ। उनीहरूको पाँच जना कर्मचारीहरू बिहानदेखि बेलुकासम्म किसानहरूबाट दूध लिन, तौल गर्न, र सङ्कलन केन्द्रको भाँडामा हाल्न जुटिरहेका हुन्छन्। जब सूर्यको पहेंलो किरण दूधको सेतो सतहमा पर्छ, त्यो दृश्यमा राष्ट्रसेवाको शुभ्रता र कर्मको दिव्यता एकसाथ झल्किन्छ।

गाउँबाट सङ्कलन भएको दूध कुल प्रसाद र प्रमिलाको सानो डेरी प्लान्टमा आइपुग्छ। दूध मापन गर्ने, नाप्ने, तौल गर्ने काम चलिरहेको हुन्छ। प्रमिला सानो किचन आकारको उत्पादन कक्षमा दूध उमाल्दै थरथराउँदै बसेकी हुन्छिन्। त्यो उम्लिँदै गरेको दूधको बाफमा उनी आफ्नो बाल्यकाल देख्छिन्— जहाँ दुधिलो मिठासको अभाव थियो। आज उनी त्यस अभावलाई परिश्रमबाट मिठासमा बदल्दैछिन्। कुल प्रसाद दुधको तापक्रम नाप्दै भन्छन्, “दूध तातो रह्यो भने मात्र दही राम्रो बस्छ।” उनीहरूले त्यही दूधबाट दही जमाउँछन्, पनीर बनाउँछन्, क्रीम अलग पार्छन्, घिउ पगाल्छन्। ती सबै उत्पादनहरूमा पसिनाको गन्ध मिसिन्छ, किनकि त्यसमा बिहानदेखि बेलुकासम्म पाँच जना कर्मचारीको श्रम मिसिएको हुन्छ। उनीहरूको लागि यो काम कुनै सानो व्यापार होइन, यो राष्ट्रका सन्तानको स्वास्थ्यमा हाँसो ल्याउने साधना हो। हरेक बाल्टिन दूधमा उनीहरूले राष्ट्रको सपनाको प्रतिबिम्ब देख्छन्।

उनीहरूको एक छोरा, रिजन, र छोरी, कामना, छन्, जो आफ्ना बाबुआमाबाट देखेका मेहनत र लगनशीलताको पाठमा हुर्किरहेका छन्। पढ़ाइका बाबजुद, यी दुई बालबालिकाले घरको सबै काममा हात हाल्छन् र आफ्नो बाबुआमाको संघर्षमा सहभागी हुन्छन्।

रिजन खेतबारी र डेरीको काममा सहायक छ भने, कामना पनि परिवारको दूध सङ्कलन र उत्पादन प्रक्रियामा लागेर आफ्नै क्षमता अनुसार योगदान दिइरहेकी छिन्। उनीहरूको जीवनमा अध्ययन मात्र होइन, श्रम पनि समान रूपमा महत्वपूर्ण छ। यो श्रम उनीहरूका लागि केवल जिम्मेवारी होइन, आफ्नै भविष्य र राष्ट्रको सेवामा कदम चाल्ने प्रारम्भ हो।

प्रमिला र कुल प्रसादले पनि आफ्ना छोराछोरीलाई केवल किताव पढ्न होइन, कर्ममार्ग र नैतिकताको पाठ पढाइरहेका छन्। “शिक्षा र श्रम दुई पाटो हुन्, जसले मानिसलाई सम्पूर्ण बनाउँछन्,” उनीहरू भन्छन्। रिजन र कामना यसै सन्देशलाई आत्मसात गर्दै दिनहुँ घर र डेरीमा सेवा गर्दैछन्, जसले उनीहरूको मनमा आत्म–जागरण र राष्ट्रप्रेम बिउँझाइरहेको छ।

यी दुई बालबालिकाको संघर्ष र अध्ययनले प्रमाणित गर्छ कि देशप्रेम केवल शब्द होइन, कर्ममा परिणत हुनुपर्छ। उनीहरूले बाबुआमाको अनुशासन र आध्यात्मिक चेतनाबाट प्रेरणा लिएर आफ्नो भविष्य निर्माण गर्दैछन्। यस्तो परिवारबाट नै ‘नयाँ नेपाल’ को उदय सम्भव छ—जहाँ शिक्षा र श्रम दुवैले जीवनको गहिराइमा सार्थकता ल्याउँछन्।

जब साँझ पर्छ, प्रमिला स्टीलको भाँडामा दहीको स्थिरता हेर्छिन्। कुल प्रसाद दूधको लिटर र किलोमा लेख्दै बसेका हुन्छन्। विराटनगर र रंगेलीका पसलहरूमा भोलिपल्ट बिहान पुग्ने दूध र पनीरका प्याकेजहरू तयार पार्दै उनीहरू भन्छन्, “यो दूध मात्रै होइन, किसानको पसिना र हाम्रो श्रमको प्रतिफल हो।” उनीहरूका पाँच कर्मचारीहरूको हातमा साना चोटका डाम हुन्छन्, कहिले तातो दुधले पोल्दछ, कहिले भाँडा उठाउँदा हात चुँडिन्छ। तर ती डामहरू उनीहरूको लागि राष्ट्रप्रेमका चिन्ह हुन्। खेतमा बीउ रोपेझैं, उनीहरूले गाउँबाट सङ्कलन गरेको दूधबाट उत्पादनहरू उत्पादन गर्छन्, जसले भोलिका पुस्ताहरूको स्वास्थ्यमा मुस्कान ल्याउँछ। कुल प्रसाद जब बिल लेख्दै ग्राहकहरूसँग फोनमा कुरा गर्छन्, त्यो स्वरमा व्यापारको स्वार्थ होइन, सेवा र राष्ट्रप्रेमको सौगात मिसिएको हुन्छ। उनका लागि पनीरको सेतो रंग राष्ट्रिय झण्डाको शान्ति हो, घिउको पहेँलो रंग राष्ट्रको सम्भावनाको उज्यालो हो, र दहीको मिठास राष्ट्रको भविष्यको मधुरता हो।

यो डेरी व्यवसाय उनीहरूको लागि केवल परिवार पाल्ने माध्यम होइन, यो उनीहरूको लागि आत्म–जागरणको तीर्थयात्रा हो। प्रमिला बिहान दूध उमाल्दा मन्त्रजस्तो भन्छिन्, “हे ईश्वर, यो दूध जसको घरमा पुग्छ, उनीहरू स्वस्थ र सुखी रहून्।” उनीहरूको पाँच जना कर्मचारीहरू बिहानको चिया पिउँदै भनिरहेका हुन्छन्, “हामी दूध मात्रै होइन, राष्ट्रको स्वास्थ्य बेच्दैछौं।” डेरीको सानो मेसिनहरूको घर्काघर्क आवाजमा उनीहरू लोकतन्त्रको चाल सुनिरहेका हुन्छन्, किनकि यी मेसिनहरूले चल्दा किसानको पसिनाले मूल्य पाउँछ, र शिशुको मुखमा दूध पुग्छ। दूधको गन्ध, घिउको सुवास र दहीको मिठास उनीहरूको लागि अध्यात्मको सुगन्ध हो। उनीहरूको हातबाट निस्किएको पनीर विराटनगरका पसलमा पुग्दा, त्यसमा राष्ट्रको सम्भावनाको स्वाद मिसिएको हुन्छ। उनीहरूले महसुस गर्छन्, “देशमा बसेर पसिना बगाएर, उत्पादन गरेर मात्र राष्ट्रको आत्मा खुसी हुन्छ।”

धेरैले भन्छन्, “विदेश गए पैसा छिटो आउँछ, सुख आउँछ, जिन्दगी चल्छ।” तर मोरङ दम्राभिट्टाका कुल प्रसाद उप्रेती र प्रमिला उप्रेतीका आँखामा त्यस भनाइको उत्तर मौन मुस्कान बनेर झल्किन्छ, जसमा आत्मसम्मानको उज्यालो मिसिएको हुन्छ। उनीहरू भन्छन्, “देशमा बसेर स्वाभिमानसहित बाँच्न पाइन्छ, माटो र पसिनाको गन्धसँगै आशाको बिउ रोप्दै बाँच्न पाइन्छ।” उनीहरूका पाँच जना कर्मचारीहरूको हातमा पसिनाको चमक देखिन्छ, त्यो चमक कुनै साधारण श्रमको नहीं, राष्ट्रसेवाको चमक हो, आत्मसमर्पणको तेज हो। ती हातहरूले दूधका बाल्टिन उठाउँदा, त्यो आवाजमा राष्ट्रको भविष्यको मधुर सङ्गीत घन्किन्छ।

जब बिहानको पहेँलो घामको किरण गाउँको गल्ली हुँदै डेरी प्लान्टमा पर्छ, कुल प्रसाद र प्रमिलाले उत्पादन गरेको दूध, दही, घिउ र पनीरको ट्रक विराटनगर र रंगेलीका गल्लीहरूतिर लाग्छ। त्यो ट्रक केवल उत्पादन ढुवानी गर्ने साधन होइन, त्यो त राष्ट्रको स्वास्थ्य, पोषण र उज्यालो भविष्य बोकेर हिँडिरहेको तीर्थयात्रा हो। जब त्यो ट्रकका चक्काहरू कच्ची बाटोमा घर्कन्छन्, त्यस घर्काइमा किसानको पसिना, प्रमिला र कुल प्रसादको अथक मेहनत, पाँच जना कर्मचारीहरूको रातदिनको खटाइ मिसिएको हुन्छ। त्यो ट्रकले सामान मात्रै पुर्याउँदैन, त्यो त विराटनगरका आमाबाबुको ओठमा सन्तोषको मुस्कान, बालबालिकाको कुपोषित गालामा चमक र वृद्धहरूको चियामा स्वाद पुर्याउँछ।

कुल प्रसाद र प्रमिलाको जीवन कुनै भाषण वा पोस्टरमा देखिने ‘राष्ट्रसेवा’ होइन। उनीहरूको राष्ट्रसेवा त किसानको पसिनासँगको मौन करार हो, आफ्नै पसिनासँगको निष्ठाको वाचा हो। हरेक बिहान उनीहरूका हातहरू दूधको बाल्टिनमा डुब्दा, त्यो बूँद राष्ट्रको आत्माको आशीर्वाद बन्न पुग्छ। हरेक पटक कर्मचारीका हातबाट पसिनाको बूँद जमिनमा खस्दा, त्यो बूँदले राष्ट्रको भूमिलाई सिँचाइ गर्छ, स्वाभिमान र स्वावलम्बनको बीउ रोप्छ।

राष्ट्र निर्माण ठूला योजनाहरू र ठूला भाषणहरूबाट मात्र हुँदैन। राष्ट्र निर्माण हरेक सानो कर्ममा हुन्छ, हरेक पसिनाको बूँदमा हुन्छ, हरेक उत्पादनको गुणस्तरमा हुन्छ। जब हरेक नेपालीले माटो र पसिनासँगको सम्बन्ध बुझेर, आत्मसम्मानसहित कर्म गर्न सिक्छ, त्यही दिन ‘नयाँ नेपाल’ को आधार बलियो र स्थायी हुनेछ। र त्यो दिन, राष्ट्रको आत्मा पनि प्रमिला र कुल प्रसादलाई मौन धन्यवाद दिनेछ, “तिमीहरूले देखाएको बाटो नै हाम्रो उज्यालो भविष्यको बाटो हो।”