कथाः जीवन पुनर्जन्म

कथाः जीवन पुनर्जन्म

तोमनाथ उप्रेती

भक्तपुरको अस्पतालमा बिहानको पहिलो घाम झ्यालबाट पस्दै थियो । सेतो कोटमा चिकित्सकहरू शान्त र गम्भीर थिए। त्यही शान्तताभित्र बाँच्ने चाहनाको तूफान थियो । कुनै कोठामा आमाले छोराको निधार छोइरहेकी थिइन्। अर्को कोठामा श्रीमतीले श्रीमानको हात समातेर मन्द मुस्कान दिइरहेकी थिइन् । त्यो अस्पताल देवत्वको मन्दिर थियो, जहाँ आत्मा आदानप्रदान भइरहेका थिए ।

प्रदीपले सधैं सपना देख्थे— घर फर्केर आफ्ना छोरालाई काखमा लिनु । तर नियतिले उनलाई बिस्तरासँग बाँध्यो । डाक्टरको कठोर आवाज— “दुवै मिर्गौला बन्द छन्।” संसार अन्धकार भयो, तर माया उज्यालो भइन् । उनले मिर्गौला दिन चाहिन्, तर रक्तसमूह फरक । जब भाग्यले बाटो बन्द गर्छ, कहिलेकाहीँ जीवनले नै नयाँ बाटो खोल्छ । अर्को परिवारको पीडासँग उनको कथा मिसियो। अस्पतालको सुई–सिराममा दुई आत्माले एकअर्कालाई जीवन दिए । त्यो दिन, भक्तपुरको आकाशले दुई आत्माको पुनर्जन्म देख्यो। मायाको आँसु र प्रदीपको मुस्कानसँगै ।

त्यसैबीच, शिवको शरीर रोगसँग युद्ध लडिरहेको थियो । दुई वर्षदेखि अस्पताल उनको संसार बनिसकेको थियो । एक बिहान, आश्चर्यले आकाश चुम्यो — “१८ वर्षको युवकले आफ्नो अंगदान गर्‍यो।” त्यस युवकको अन्त्यले शिवलाई नयाँ सुरुवात दियो । जीवनको मूल्य उनले बुझ्दै फुसफुसाए— “कसैको अन्त्य मेरो शुरुवात भयो।”

नर्सहरू दौडिरहेका थिए। चिकित्सकहरूको अनुहारमा गम्भीरता थियो, तर आँखामा जिम्मेवारीको ज्योति । सिरामको बोतलबाट बिस्तारै जीवन बग्दै थियो। सुईको नोकमा आशा टल्किँदै थियो । प्रदीपको शरीर कमजोर हुँदै गइरहेको थियो, तर उनको मन अझै आफ्ना छोराको हाँसो सम्झिँदै धड्किरहेको थियो । माया हात समातेर बसिरहेकी थिइन्।उनको प्रत्येक श्वासमा “बाँच” भन्ने प्रार्थना मिसिएको थियो ।

त्योबेला अर्को कोठामा पनि समय रोकिएको थियो—शिवको श्वास गहिरिँदै थियो । डाक्टरले नयाँ खबर सुनाए, “अंगदाता भेटियो।” अचानक सबैको अनुहारमा उज्यालो छरियो । शल्यकक्षको ढोका बन्द भयो, र त्यस ढोकाभित्र १८ वर्षको युवकको दानले अर्को जीवन पुनर्जन्म लिँदै थियो ।

अपरेशनको घण्टौँपछि प्रदीप र शिव दुवैका छातीमा सासको संगीत गुञ्जियो । डाक्टरहरू थाकेका थिए, तर मुस्कान रोकिएन । माया र शिवकी श्रीमतीको आँखाबाट आँसु बग्यो—तर त्यो पीडाको होइन, विजयको आँसु थियो ।

त्यो दिन भक्तपुरको अस्पतालमा सबैले अनुभूति गरे—जीवन  शरीरको क्रिया होइन, यो त प्रेमको कार्य हो, कार्यद्वारा पुनर्जन्म लिने अदृश्य शक्ति हो । जसले मिर्गौला दियो, उसले  अङ्ग होइन, कर्मद्वारा अमरत्व दियो ।

भक्तपुरको त्यो बिहान असाधारण थियो—हावा पनि निस्तब्ध, तर आशाले भरिएको । अस्पतालको गलैँचा टल्किरहेका थिए, र प्रत्येक कोठाबाट नर्सहरूको तीव्र चाल सुनिन्थ्यो । सिरामको थोपा–थोपाले जीवनको कविता लेख्दै थियो, र सुईको नोकमा बाँच्ने सपनाको चमक झल्किँदै थियो । प्रदीपको शरीर कमजोर थियो, तर मन अडिग—छोराको अनुहार सम्झिँदै उनले बिस्तारै फुसफुसाए, “म अझै फर्किन्छु।” माया आँसु रोक्दै हात समातेर बसिरहेकी थिइन्, उनको प्रार्थना देवताभन्दा पनि शक्तिशाली लाग्थी ।

त्यसै क्षण अर्को कोठामा शिव जीवनसँग अन्तिम सम्झौता गर्दै थिए । चिकित्सकको आवाजले सबैको मन रोशन बनायो। “अंगदाता भेटियो!” सारा वार्डमा निःशब्द खुसीको कम्पन फैलियो । शल्यकक्षको ढोका बन्द भयो, भित्र जीवन र मृत्युको नाट्य सुरु भयो । काटिएका रगतका धारा र धड्किएका मुटुका तालबीच नयाँ श्वास जन्मिँदै थियो ।

घण्टौँपछि प्रदीप र शिव दुबै शल्यकक्षबाट बाहिर निस्किए—उनका अनुहारमा नशा थियो, शरीरमा नयाँ ऊर्जा । चिकित्सकहरूको आँखामा सन्तोष थियो, जस्तै कुनै योध्दाले युद्ध जितेपछि मुस्कुराउँछ ।

त्यो दिन सबैले महसुस गरे—जीवन  विज्ञान होइन, यो त प्रेम, त्याग र कर्मको संगम हो । जसले अङ्ग दियो, उसले अनन्तताको पाना लेख्यो—र भक्तपुरको अस्पतालले त्यो बिहान मानवताको पुनर्जन्म देख्यो ।

भक्तपुरको अस्पतालमा त्यो बिहानको दृश्य भावनाले ओतप्रोत थियो । ७६ वर्षकी आमा, जसका शरीरमा समयको छाप थियो तर आत्मामा अदम्य शक्ति, अपरेसन थिएटरतिर ढल्किँदै थिइन् । छोराको श्वास कमजोर, मुख फिक्का, तर आमाको आँखामा कुनै डर थिएन—त्यहाँ मातृत्वको दैवी तेज मात्र थियो ।

डाक्टरहरू बीचमा फुसफुसाए—“उमेर धेरै भयो, जोखिम छ।” तर आमा दृढ स्वरमा भनिन्, “मले जन्म दिएकी छु, फेरि जन्म दिन्छु।” त्यो वाक्यले सारा कक्ष मौन बनायो । रक्त परीक्षण, शरीर परीक्षण—सबै नतिजा चमत्कारझैँ आयो । मानौं प्रकृतिले पनि मातृत्वको इच्छालाई आशीर्वाद दिएको हो ।

नयाँ वर्षको पहिलो घामसँगै, अपरेसन थिएटरभित्र आमा र छोरा दुबै सुताइएका थिए । समय रोकेजस्तो लाग्थ्यो । केही घण्टापछि सर्जरी पूरा भयो। डाक्टरहरूका अनुहारमा विजयको मुस्कान फैलियो ।

अस्पतालको सिसाबाट आकाश झल्किँदै थियो । आमा होसमा आइन्, मुस्कुराउँदै छोराको हात छोइन् र बिस्तारै भनिन्
“अब मेरो शरीर तिम्रो हो, मेरो रगत तिम्रो गीत हो।”

त्यो क्षण  ममताको पुनर्जन्म थियो। मातृत्वले मृत्युको सीमाना पार गरी जीवनको नयाँ अर्थ लेख्यो ।

रोल्पाको पहाडकी नर्स थिइन्—पुष्पा । बिरामीका नाडी सम्हाल्ने हात, आफ्नै शरीरले साथ नदिँदा निर्बल बनेका थिए । सुत्केरी भएपछि उनको मिर्गौला बिग्रियो । पाँच वर्षसम्म उनले डायलाइसिसको पीडासँग बाँचिरहनुपर्‍यो । हप्तामा दुईपटकको उपचार, औषधिको गन्ध र मनको गहिरो थकान। आँखा अझै पनि चम्किँदै रहन्थे। जीवनप्रतिको अटूट आस्था झल्किँदै ।

बुबा धर्मराजले छोरीको पीडा देख्थे। केही गर्न नसक्ने असहायता मनमा जल्थ्यो । एकदिन परीक्षण भयो। चमत्कार भयो। बुबाको मिर्गौला मिल्यो । जब चिकित्सकहरूले सफल प्रत्यारोपणको खबर सुनाए, अस्पतालको हावा नै हलुका भयो ।

अपरेसनपछि जब पुष्पा होसमा आइन्, उनले पहिलोपटक बुबाको हात छोइन् । त्यो हातमा नाडी मात्र थिएन। जीवनको धड्कन थियो । आँखा रसाइन्।  आवाज काँपियो
“तपाईंले फेरि जन्म दिनुभयो, बुबा।”

धर्मराज मुस्कुराए, ओठको छेउमा आँसु टल्कियो—त्यो आँसु गर्वको थियो, प्रेमको थियो, र जीवनको प्रमाण पनि ।

त्यो क्षण न त विज्ञानको चमत्कार थियो, न  शल्यक्रिया।त्यो त एक बुबाको पुनर्जन्म थियो, जसले आफ्नो छोरीलाई फेरि संसारमा फर्काए । अस्पतालका पर्खालहरूले पनि त्यो वाक्य सम्झिए—
“बुबा, तपाईं मेरो मुक्ति हुनुहुन्छ।”

राजकुमार साउदीको तातो मरुभूमिमा पसिना बगाउँथे। परिवारको लागि, छोराछोरीको भविष्यका लागि, बुढा आमाको आँखामा मुस्कानका लागि । तर समयसँगै शरीरले बिस्तारै साथ छोड्न थाल्यो । मिर्गौला बिग्रियो र विदेशी अस्पतालले अन्ततः भन्यो“अब फर्क, अब उपचार सम्भव छैन।” त्यो वाक्यले उनको संसार रोकियो, तर उनको मनमा अझै आशाको सास बाँकी थियो ।

नेपाल फर्किंदा उनी एकदम कमजोर भइसकेका थिए । विमानस्थलमा बुबा प्रतीक्षा गरिरहेका थिए, आँखा राता, मन थकित तर स्नेहले भरिपूर्ण । अस्पतालमा राजकुमारले बिस्तारै बुबाको हात समाते र भने—
“बुबा, मिर्गौला दिनुहुन्छ?”

बुबाले केही क्षण मौन रहँदै आँसु थामे र मुस्कुराउँदै भने
“तिमी मेरो सपना हौ, तिमीमा मेरो जीवन छ, म सधैं तिम्रो अंश दिइरहन्छु।”

सर्जरीको कक्षमा दुई पुस्ता एउटै नियतिमा बाँधिए—जीवन बाँड्ने नियतिमा । केही घण्टापछि डाक्टरहरू बाहिर आए, अनुहारमा मुस्कान थियो—“सफल भयो।”

जब राजकुमार होसमा आइपुगे, उनले बुबाको हात समाते, र बिस्तारै भनिन्—
“अब म फेरि बाँच्न सक्छु, किनभने तपाईं मेरो भित्र धड्किनुभएको छ।”

त्यो क्षणले प्रमाणित गर्‍यो—रगत मात्र होइन, माया पनि विरासत हुन्छ ।

जितबहादुर नेपाली सेनाको एक अनुशासित जवान थिए—कसिलो शरीर, दृढ नजर, देशप्रतिको अटुट समर्पण । बारा जिल्लाको सानो गाउँबाट उठेर उनी सेनाको गणमा पुगेका थिए, जहाँ अनुशासन र कर्तव्य नै जीवन थियो । तर नियतिले अनौठो परीक्षा लियो—ढाड दुख्ने समस्या सुरु भयो ।
पहिला त सानो सम्झिएर पेनकिलर खाइरहे, तर बिस्तारै ती औषधि शरीरको साथी होइन, शत्रु बन्न थाले । वर्षौँसम्म निरन्तर औषधि सेवनले अन्ततः मिर्गौला फेल भयो ।

अस्पतालको बेडमा उनी चुपचाप सुतिरहेका थिए, शरीर कमजोर, तर अनुशासनको आत्मा अझै अडिग । सहकर्मीहरू भेट्न आउँथे—“गण तिमी बिना अधुरो लाग्छ,” भन्थे । तर उनी मात्र मुस्कुराउँथे, भन्थे—“म फर्किन्छु, जब मसँग पुनः लड्ने शक्ति हुन्छ।”

त्यो शक्ति आए—प्रेमको रूपमा । उनकी श्रीमतीले दृढ स्वरमा भनिन्—“तिमीले देशको लागि जीवन अर्पण गर्‍यौ, अब म तिम्रो लागि शरीर अर्पण गर्छु।” आँसु र साहस मिसिएको त्यो वाक्यले अस्पतालको मौनता तोड्यो । परीक्षणपछि सब ठिक आयो—भाग्यले फेरि साथ दियो ।

सर्जरीको दिन, डाक्टरहरूको अनुहारमा तनाव थियो, तर नर्सको आँखामा आशा झल्किएको थियो । अपरेसन सफल भयो । जब जितबहादुर होसमा फर्किए, श्रीमतीको हात आफ्नो हातमा थियो—उहाँका आँखा उज्याला, अनुहारमा जीवनको रङ फर्किएको ।

छ महिनापछि, उनी फेरि गणमा फर्किए—काँधमा बन्दुक, छातीमा घामजस्तो गर्व, आँखामा दृढताको चमक । सहकर्मीहरूले हर्षले स्वागत गरे ।
त्यो दिन सेनाको गणमा सबैले महसुस गरे—साँच्चै जितबहादुर नाम मात्रै होइन, नियति पनि हो ।

जीवनसँगको युद्धमा उनले हार मानेनन्, किनकि उनको साथमा प्रेम, समर्पण र साहसको मिर्गौला धड्किरहेको थियो—श्रीमतीको ममतासँगै ।

पोखराको एक गल्लीमा सानो फेन्सी पसल चलाउँथे पदमराज — मुस्कान उनको पहिचान थियो । बिहानदेखि बेलुकासम्म ग्राहकसँग हाँस्दै बोल्ने, कपडा नाप्दै “यो त तपाईंलाई बिलकुल सुहाउँछ” भन्ने बानी थियो उनको । तर जीवनको रंग बिस्तारै फिका हुँदै गयो । सुगर र प्रेसरले शरीर गलायो, मिर्गौला फेल भयो, पसल बन्द भयो । झ्यालबाहिरको फेन्सी बोर्डमा धुलो जम्दै गयो ।

तर श्रीमती राधा मौन थिइनन् । उनले भनेकी थिइन्—“तिमीले मलाई गहना र कपडा दिएका थियौ, म तिमीलाई जीवन दिन्छु।” परीक्षणमा सबै कुरा मिल्यो—जस्तो नियतिले नै जीवनको नापजाँच मिलाइदिएको हो ।

सर्जरी सफल भयो । जब पदमराज होसमा आए, उनले श्रीमतीको हात समातेर फुसफुसाए—“तिम्रो माया त मेरो सबैभन्दा ठूलो औषधि रहेछ।” राधा मुस्कुराइन्, आँखामा आँसु र गर्व दुबै चम्किँदै ।

महिनौँको विश्रामपछि उनले फेरि पसल खोले । नयाँ कपडा, नयाँ डिजाइन, र सबैभन्दा ठूलो कुरा—नयाँ जीवन । उनी ग्राहकलाई हाँस्दै भन्थे, “अब म पनि नयाँ कलेक्सनजस्तै नयाँ बनेको छु।”

साँझमा पसल बन्द गर्दा उनले श्रीमतीलाई हेर्दै भने—“मलाई जीवनभन्दा मीठो उपहार तिम्रो माया हो।”