लघुकथाः हिरासत

लघुकथाः हिरासत
तोमनाथ उप्रेती

सूर्यको पातलो रगत जस्तो प्रकाश आकाशको छेउमा झुण्डिएको थियो। युक्रेनको सिमाना, जहाँ बिहानको शान्ति कहिल्यै फर्किने छैन भन्ने अन्धकार छायाँले ढाकिएको थियो। गल्लीहरू सुनसान थिए। धुलो हावासँग उड्दै आँखामा छिरेको थियो। कुकुरहरूको भुकाइ टाढाबाट प्रतिध्वनित हुँदै थियो।

त्यहाँ दुई नेपाली युवा थिए प्रकाश र  रमेश। हिरासतको कोठा सानो, भुइँ चिसो र पर्खालहरू ढुङ्गा र धातुको मिश्रणले बनेका थिए। जीवन त्यहाँ प्रतीक्षा र डरको नाम थियो।

रमेशले हात जोडेर प्रार्थना गर्यो, “भगवान, हामीलाई ज्यानसंग फर्काउनुस्।”
तर प्रकाशको मन थाकेको थियो। उसको अन्तरमनले बारम्बार भनिरहेको थियो: “युद्धले देशलाई मात्र होइन, हाम्रो आत्मालाई पनि तोड्छ। डर र द्वेषमा हराए, चेतनाले कहिल्यै प्रकाश पाउँदैन।”

हिरासतको सानो झ्यालबाट घामको किरण पसे पनि, त्यो प्रकाश डरको घाम पगाल्न असफल थियो। दीवारमा युद्धका निशान, पुरानो रगतका दाग, र धुलो मानव पीडाको स्मृति बोकेको थियो। हरेक आवाज मृत्युको प्रतिध्वनि जस्तो लाग्थ्यो—कहिलेकाहीँ टाढाबाट बम विस्फोटको गर्जन घुँडासम्म प्रतिध्वनित हुन्थ्यो।

बर्लिनस्थित नेपाली दूतावास उद्धारका लागि निरन्तर प्रयास गरिरहेको थियो। टेलिफोनको शीतल आवाजले थोरै आशा जगायो। तर दूरी र समयले मानवीय पीडालाई अझ गहिरो बनाइरहेको थियो।

प्रकाशले मनमनै विचार गर्यो, “धेरैलाई लाग्छ युद्ध भौतिक विनाश मात्र हो। तर यो मानिसको आत्मा तोड्छ। भय, द्वेष, लालच—यी भावनाहरू चेतनालाई छिचोल्छन्। यदि हामी पीडामा पनि दया र करुणा खोज्दैनौं भने, हामी पूर्णतया हराउँछौं।”

रमेशले उत्तर दियो, “सत्य भनेको बाहिरी अवस्था मात्र होइन। हाम्रो भित्री चेतना बाहिरी जीवनसँग घनिष्ठ रूपमा जोडिएको छ। भित्री शान्ति नभएसम्म बाहिरी युद्ध कहिल्यै समाप्त हुँदैन।”

समय बिस्तारै अघि बढ्यो। उद्धारको दिन आयो। हिरासतको ढोका खोलेको खण्डमा चिसो हावा अनुहारमा ठोकियो। धुवाँले ढाकेको आकाश र छायाँले भरिएको सडकले जीवनलाई स्वर्ग वा नरकबीचको अनुभव दिएको थियो।

सडकमा हिँड्दा हरेक छायाँ मृत्युको स्मृति बोकेको थियो। धुलोले ढाकेको सडक, बिनावाटिका खाल्डो, बमका निशान—यी सबैले मानवीय असहायता सम्झाइरहेका थिए। तर त्यही बीच करुणा र सहयोगले जीवनको आशा जगाइरहेको थियो।

प्रकाशले मनमा सोच्यो, “युद्धले शरीर मात्र होइन, चेतनालाई पनि चोट पुर्‍याउँछ। भय, द्वेष, अहंकार—यी सबैले हाम्रो चेतनालाई अन्धकारमा धकेल्छ। यदि हामी भित्री उज्यालो खोज्यौं भने बाहिरी युद्धले कहिल्यै विजय पाउँदैन।”

रमेशले उत्तर दियो, “मानव चेतना सतत द्वन्द्वमा छ। बाहिरी युद्ध भित्री संघर्षको प्रतिबिम्ब हो। जब हामी बाहिरी हिंसा र भित्री द्वन्द्व तुलना गर्छौं, तब बुझ्छौं—युद्ध केवल शरीरमा होइन, आत्मामा पनि हुन्छ। सत्य, करुणा, विवेक—यी नै उद्धार हुन्।”

बाहिरी संसार ध्वंसित थियो। सडकमा लडिरहेका बालबालिका, रगतमा लथालिङ्ग परेका वृद्ध—यी दृश्यले मानवीय असहायता उजागर गरे। तर त्यही बीच करुणा उज्यालोको किरण जस्तै चम्किरहेको थियो।

प्रकाशले महसुस गर्यो, “मानवता केवल अस्तित्वमा होइन। कर्म, करुणा, संवेदना, विवेक—यी नै जीवनको वास्तविक मूल्य हुन्।”

यात्राको अन्तिम चरणमा उनीहरूले बच्चा भेटे। अनुहार रगतले भरिएको थियो। आँखामा अन्धकार र डर मिसिएको थियो। रमेशले तुरुन्त बच्चालाई अँगाल्यो। प्रकाशले मनमनै सोच्यो, “हाम्रो जीवनको मूल्य अरूको पीडा बुझ्न र राहत दिनमा छ।”