भ्वाइस खबर
मनको क्रान्ति: सोचले सिर्जना गर्ने नयाँ युग
तोमनाथ उप्रेती
उपसचिव,नेपाल सरकार
मनको दृष्टिकोणले जीवन र समाज दुवै बदल्न सक्छ भन्ने कुरा कुनै काल्पनिक कुरा होइन, वास्तविक र वैज्ञानिक रूपमा प्रमाणित गरिएको सत्य हो। मानव इतिहासमा सबै महान् आविष्कार, सामाजिक सुधार र राजनीतिक परिवर्तन मानिसको सोचबाट जन्मिएका हुन्। यदि व्यक्तिको सोच सकारात्मक, साहसी र सिर्जनात्मक हुन्छ, तब उसले समाज र राष्ट्रमा पनि नयाँ युगको प्रारम्भ गर्न सक्छ। यही सोचको शक्ति नै “मनको क्रान्ति” हो।
मनको क्रान्ति एउटा सामाजिक र सांस्कृतिक आन्दोलन हो जसले सोचको आधारमा सम्पूर्ण वातावरण परिवर्तन गर्न सक्छ। जब व्यक्तिले आफ्नो दृष्टिकोणमा सकारात्मक परिवर्तन ल्याउँछ, उसले चुनौती र समस्यालाई असफलता होइन, अवसरको रूपमा हेर्न थाल्छ। यस दृष्टिकोणले मानसिक तनाव घटाउँछ, आत्मविश्वास बढाउँछ र जीवनलाई उद्देश्यपूर्ण बनाउँछ। मानिसले सोच बदल्दा उसको व्यवहार, निर्णय क्षमता र सामाजिक सम्बन्ध पनि परिवर्तन हुन्छ। यसले परिवार, संस्था र समाजमा सहयोग, सहिष्णुता र सहअस्तित्वको वातावरण सिर्जना गर्छ।
इतिहासले प्रमाणित गरेको छ कि नयाँ युगको सिर्जना सधैं विचारबाट हुन्छ। थमास एडिसनले विद्युत बल्ब आविष्कार गर्दा निरन्तर असफलताबाट हार नमान्नु र सकारात्मक दृष्टिकोण राख्नुको परिणाम स्वरूप उनले मानव जीवनमा अमूल्य योगदान पुर्याए। यही उदाहरणले देखाउँछ कि सोचको शक्ति असाधारण परिणाम ल्याउन सक्छ। शिक्षा, परिवार र नेतृत्वले व्यक्तिको सोचमा क्रान्ति ल्याउन महत्वपूर्ण भूमिका खेल्छ। सकारात्मक सोचका संस्कार, प्रेरक शिक्षा र अनुकरणीय उदाहरणले मानिसलाई मानसिक रूपले सशक्त बनाउँछ।
मनको क्रान्ति सामाजिक स्तरमा पनि उन्नतिशील परिवर्तन ल्याउँछ। जब समाजका अधिकांश व्यक्तिहरू सकारात्मक सोच राख्छन्, तब असमानता, द्वेष र विभाजन घट्छ। सहयोग, न्याय र समानताको वातावरण बढ्छ। यसले न केवल व्यक्तिगत जीवन सफल बनाउँछ, तर राष्ट्रिय समृद्धि र सामाजिक शान्ति पनि सुनिश्चित गर्छ।
जीवनमा चुनौती, असफलता र कठिनाइहरू अवश्य आउँछन्। तर मानिसले ती घटनालाई कसरी व्याख्या गर्छ र त्यसप्रति प्रतिक्रिया व्यक्त गर्छ भन्ने कुरा नै उसको सफलता र मानसिक सन्तुलनको मापदण्ड हो। उदाहरणका लागि, परीक्षा वा व्यवसायमा असफलता अनुभव गर्दा नकारात्मक दृष्टिकोणले निराशा, तनाव र आत्मविश्वासमा कमी ल्याउँछ भने सकारात्मक दृष्टिकोणले सिकाइ, सुधार र भविष्यका अवसरमा केन्द्रित गराउँछ।
सिर्जनात्मक सोच, आत्म–विश्वास, करुणा र सहिष्णुताले व्यक्ति मात्र होइन समाज पनि बदल्न सक्छ। जब व्यक्तिहरू सकारात्मक दृष्टिकोण राख्छन्, उनीहरूको व्यवहार मैत्रीपूर्ण, सहयोगी र समाधानमुखी हुन्छ। यस्तो दृष्टिकोणले समाजमा विश्वास, सहकार्य र सामाजिक न्यायको प्रवर्द्धन गर्छ। समाजमा व्याप्त विभेद, असमानता र भ्रष्टाचारलाई चुनौतीको रूपमा लिँदै सुधारका उपाय खोज्न प्रेरित गर्छ।शिक्षा, पारिवारिक संस्कार र नेतृत्वले पनि मनको दृष्टिकोणलाई आकार दिन महत्वपूर्ण भूमिका खेल्छ। सकारात्मक मूल्य, नैतिकता र आदर्श व्यवहार सिकाइएका व्यक्तिहरू समाजमा सकारात्मक ऊर्जा फैलाउँछन्।त्यसैले संसार परिवर्तन गर्न सबैभन्दा पहिलो र प्रभावकारी माध्यम व्यक्ति आफ्नो मनको दृष्टिकोण हो। सकारात्मक दृष्टिकोणले व्यक्ति मात्र हैन, समाज, राष्ट्र र सम्पूर्ण मानव जातिलाई पनि उज्जवल भविष्यतर्फ डोर्याउन सक्छ। अन्ततः मनको दृष्टिकोणले नै जीवन र संसारको वास्तविक रूपान्तरणको सूत्रको रूपमा काम गर्छ।
नयाँ युगको सिर्जना मनबाट सुरु हुन्छ। सोचको क्रान्ति नै प्रत्येक व्यक्तिको जीवनमा प्रेरणा, शक्ति र दिशा ल्याउँछ। जब हामी आफ्नो सोच सकारात्मक, समाधानमुखी र नैतिक बनाउँछौं, तब हामी आफैं र हाम्रो समाजलाई नयाँ युगतर्फ डोर्याउन सक्छौं। संसार परिवर्तन गर्न चाहनेहरूले सबैभन्दा पहिले आफ्नो मनको क्रान्ति सुरु गर्नुपर्छ। सकारात्मक सोच, सिर्जनशील दृष्टिकोण र दृढ आत्मविश्वास नै आधुनिक समाज र भविष्यको निर्माणको मूल आधार हुन्।
मानव जीवनको आधार नै मनको दृष्टिकोण हो। हामी कुनै पनि परिस्थितिलाई कस्तो आँखाले हेर्यौं र त्यसप्रति कस्तो प्रतिक्रिया दियौं भन्ने कुराले हाम्रो जीवन र समाज दुवैको रूपान्तरण गर्छ। सकारात्मक दृष्टिकोणले चुनौतीलाई अवसरमा बदल्न सक्छ भने नकारात्मक दृष्टिकोणले सफलतालाई असफलतामा रूपान्तरण गर्न सक्छ। यही कारणले मनको दृष्टिकोणले मात्र व्यक्ति र समाजको भविष्य निर्धारण गर्दछ।
सकारात्मक सोच हाम्रो समाज र जीवनको अभिन्न अंग हो। यसले व्यक्तिको मानसिकता, व्यवहार, निर्णय क्षमता र समग्र जीवनलाई प्रभाव पार्छ। जीवनमा हामीले सामना गर्ने चुनौती, कठिनाइ र असफलताहरू केवल परिस्थितिहरू होइनन्, तर तीसँग हाम्रो दृष्टिकोणले कस्तो व्यवहार गरिन्छ भन्ने कुरामा हाम्रो सफलता निर्भर हुन्छ। जब हामी सकारात्मक दृष्टिकोण अपनाउँछौं, हामी समस्यालाई अवसरको रूपमा हेर्यौं, विफलतालाई अनुभव र सिकाइको रूपमा स्वीकार गर्छौं र आत्मविश्वासका साथ अघि बढ्छौं। यही दृष्टिकोणले मानिसलाई आफ्नो उद्देश्य प्रति दृढ बनाउँछ र जीवनमा आत्मसन्तोष र खुशी ल्याउँछ।
सकारात्मक सोचको महत्वले सामाजिक जीवनमा पनि ठूलो प्रभाव पार्दछ। जब व्यक्ति सकारात्मक सोच राख्छ, उनीहरूको व्यवहार मैत्रीपूर्ण, सहयोगी र समाधानमुखी हुन्छ। यसले परिवार, समाज र संगठनमा सहकार्य, समझदारी र सहयोगको भावना बलियो बनाउँछ। सकारात्मक सोचले सामाजिक सम्बन्धहरू मजबुत बनाउँछ, विभेद र द्वेष घटाउँछ, र समाजमा एकता र सहअस्तित्वको वातावरण सिर्जना गर्छ। यसले नकारात्मक परिस्थितिहरूमा पनि आशा र उत्साह जगाउँछ।
सकारात्मक सोचले मानसिक र शारीरिक स्वास्थ्यमा पनि सुधार ल्याउँछ। यसले तनाव कम गर्छ, शरीरमा प्रतिरक्षा प्रणाली बलियो बनाउँछ र मानसिक सन्तुलन कायम राख्न मद्दत गर्छ। सकारात्मक दृष्टिकोणले व्यक्तिलाई चुनौतीका बीचमा पनि स्थिर र आशावादी राख्छ। थमास एडिसनले नौ सय नब्बे नौ पटक असफलता भोगे पनि सकारात्मक सोच र निरन्तर अभ्यासको कारण अन्ततः बिजुली बल्बको सफल आविष्कार गरेका थिए। उनी प्रत्येक असफलतामा सिकाइको अवसर खोज्थे र निराश नभई पुनः प्रयास गरिरहन्थे।
व्यक्तिगत जीवनमा सकारात्मक सोच आत्मविश्वास, सहिष्णुता, करुणा, दया र नैतिकताको विकास गर्छ। यसको विपरीत, नकारात्मक सोचले जीवनमा असफलता, निराशा र तनाव ल्याउँछ। यही कारणले जीवनका प्रत्येक क्षेत्रमा सफल हुन सकारात्मक दृष्टिकोण आवश्यक छ। सकारात्मक सोच व्यक्ति मात्र होइन समाज, राष्ट्र र विश्व स्तरमा पनि सुधार र समृद्धि ल्याउन सक्ने शक्तिशाली उपकरण हो।
शिक्षा, परिवार र नेतृत्वले पनि सकारात्मक सोचको विकासमा महत्वपूर्ण भूमिका खेल्दछ। पारिवारिक संस्कार, विद्यालय शिक्षा र समाजमा प्रेरक उदाहरणहरूले मानिसमा सकारात्मक दृष्टिकोण र नैतिक मूल्य विकास गर्छ। जब व्यक्तिहरू सकारात्मक सोचका साथ व्यवहार गर्छन्, तब उनीहरूले समाजमा अनुशासन, न्याय, सम्मान र सहयोगको संस्कृति निर्माण गर्छन्। यसले सामाजिक मूल्यको संरक्षण गर्दै नयाँ पुस्तालाई जिम्मेवार र चेतनशील बनाउँछ।
ध्यान, योग र प्राणायामले पनि मानसिक शान्ति र सकारात्मक सोच बढाउँछन्। जब हामी हाम्रो मस्तिष्क र मनलाई सकारात्मक दिशामा केन्द्रित गर्छौं, तब हामी असहज परिस्थितिहरूमा पनि धैर्य, साहस र समाधानमुखी सोच राख्न सक्षम हुन्छौं। सकारात्मक सोच व्यवहार, कर्म र सामाजिक जीवनमा प्रकट हुने ऊर्जा हो।
संसार परिवर्तन गर्न सबैभन्दा पहिले व्यक्ति आफ्नो मनको दृष्टिकोण बदल्नुपर्छ। सकारात्मक सोचले जीवनलाई सफल बनाउँछ, आत्मसन्तोष र खुशी दिन्छ, समाज र राष्ट्रमा पनि स्थिरता, सहयोग र विकासको वातावरण सिर्जना गर्छ। जसले सोचको शक्ति बुझ्छ र त्यसलाई अभ्यासमा उतार्छ, त्यसले जीवनका चुनौतीहरू पार गर्दै आफ्ना लक्ष्य प्राप्त गर्न सक्छ। जीवनका उतारचढाव र कठिन परिस्थितिमा सकारात्मक सोच नै मानिसको वास्तविक साथी र सफलताको मूल आधार हो।
(उप्रेती कोष तथा लेखा नियन्त्रक कार्यालय मोरङका प्रमुख कोष नियन्त्रक हुन् ।)
भ्वाइस खबर
प्रतिक्रिया