युद्ध र आत्मा

                  युद्ध र आत्मा

तोमनाथ उप्रेती

मानव इतिहासभरि युद्ध एउटा यस्तो यथार्थ हो जसले शारीरिक विनाश मात्रै नभई, सामाजिक, सांस्कृतिक र आध्यात्मिक तहमा  असर पार्दै आएको छ। युद्धको गर्जनले धर्तीलाई थर्काउँछ, मानिसहरूको जीवनलाई तोडछ, सपनाहरूलाई च्यात्छ। तर के युद्धले मानवीय अस्तित्वलाई पूरै नष्ट गर्न सक्छ? के यो केवल बाहिरी युद्धको कथा हो? या यसको भित्री एउटा अर्को युद्ध छ, जसलाई प्रायः अनदेखा गरिन्छ?

जब मानिसका मेसिनहरू गर्जन्छन्, बारुदका कालो बादल आकाशमा मडारिन्छन्, ट्याङ्कहरूले पृथ्वीको छाती चिथोर्छन् र ड्रोनहरूको डरले आकाशमा त्रास फैलिन्छ, तब मात्र युद्धको शोरको अनुभव हुँदैन, मानिसको आत्मामा पनि त्रास छरिन्छ। यान्त्रिक शक्ति र घमण्डको घुइँचोमा मान्छेको आत्मा शान्तिपूर्वक काँपिरहेको हुन्छ। यो काँपाइ कमजोरी होइन, बरु ईश्वरप्रतिको एक लयबद्ध आह्वान हो। जीवन र मृत्युको सीमामा थरथराएको एउटा दिव्य प्रकाश हो।

यो काँपाइ मानवीय अस्तित्वको अविचल शाश्वतता हो, जसले युद्धको हिंसात्मक गर्जनको बीचमा पनि करुणा, प्रेम र शान्तिको प्रकाश फ्याँक्छ। युद्धको गर्जनले हृदयलाई थर्काउँछ, तर आत्माको मौन प्रार्थना त्यो हल्ला छोप्न सक्छ। बारुदको गन्धले आकाश कालो भए तापनि आत्माले प्रेमको उज्यालो खोज्ने प्रयास जारी राख्छ।

युद्ध कहिले पनि केवल बारुद र गोलाबारीमा सीमित हुँदैन। यो आत्माको परीक्षा हो, करुणाको परीक्षण हो, र प्रेमको प्रश्न हो। जब संसार हतियारको आवाजमा हराउँछ, त्यतिबेला आत्माहरू शान्तिको स्वरमा बोल्न सिक्छन्। यही मौन स्वर शान्ति, प्रेम र ईश्वरतर्फको यात्रा हो।

युद्धको गर्जन यान्त्रिक छ भने आत्माको काँपाइ जीवन्त छ। ट्याङ्कहरूको ताण्डव, बमहरूको बर्बरता र ड्रोनहरूको डरले आकाशमा मृत्युको सन्नाटा ल्याउँछ, जसले आत्माको मौनतालाई चुनौती दिन्छ। तर युद्धको विनाशले मानिसको शरीरलाई मात्र घाइते बनाउन सक्छ; आत्माको मौनता भंग गर्न सक्दैन।

युद्धले हतियार र शक्ति देखाउँछ, तर आत्माले करुणा र प्रेम देखाउँछ। युद्धले मानिसहरूलाई डरमा बाँध्छ, तर आत्माले आस्थामा बाँध्छ। जब ट्याङ्कहरूले सडक चिथोर्छन्, जब गोलाहरूले सपनाहरू च्यात्छन्, आत्माहरू प्रार्थनाको बगैंचामा गुलाफ फुलाउँछन्। बालबालिकाको निर्दोष हाँसोले पनि युद्धको आवाजलाई जित्न सक्छ, र एक आमाको आँसुमा शान्तिको बीउ हुन्छ। जब संसार घृणामा डुब्छ, आत्मा प्रेममा उठ्छ। जब युद्धले विभाजन ल्याउँछ, आत्माले एकताको सन्देश दिन्छ। जब सबै कुरा नष्ट हुन्छ, आत्माले खरानीबाट नयाँ जीवनको आरम्भ गर्छ।

युद्धको सन्नाटामा आत्माको काँपाइ करुणाको गीत हो, जुन संसारको कठोरतामाझ पनि सुन्न सकिन्छ। यो काँपाइ आत्मसमर्पण होइन, प्रतिरोध हो। आत्माले युद्धको बीचमा पनि शान्तिको सपनालाई बाँचाइराख्छ। यही काँपाइ नै मानवताको आध्यात्मिक यात्रा हो, जुन अन्ततः ईश्वरको नजिक पुर्याउँछ। यही मौन काँपाइमा प्रेम, करुणा र शान्तिको उदय हुन्छ, र यही आत्माको काँपाइ युद्धमाथिको विजयी आवाज बन्न पुग्छ।

जब बारुदको गन्धले आकाश कालो बनाउँछ, जब सायरनको आवाजले प्रार्थनाको स्वरलाई छेक्छ, त्यतिबेला आत्माले मौन प्रार्थना गर्न सिक्छ। यो मौन प्रार्थना बमभन्दा बलियो हुन्छ। यो मौन प्रार्थना ईश्वरको कानसम्म पुग्दछ। युद्धले शरीरलाई थकित बनाउँछ, तर आत्मालाई अझ सचेत बनाउँछ।

आकाशका ताराहरू पनि बमका चमकले छोपिए तापनि, आत्मा त्यो कालो आकाशमा शान्तिको उज्यालो खोजिरहन्छ। युद्धको बीचमा, जब मानिसहरू हिंसाको हल्लामा हराउँछन्, आत्माहरू शान्तिको गीत गाउँछन्। उनीहरूले करुणालाई आफ्नो हृदयमा राखेर प्रेमका बीजहरू रोप्छन्।

जब ट्याङ्कहरूले सडकमा गडगडाउँछन्, आत्माले आफ्नो भित्री संसारमा शान्तिको स्वर सुनिरहन्छ। युद्धले पृथ्वीलाई काँपाइरहँदा, आत्माले आस्थाको दीप बालेर अन्धकारमा उज्यालो गर्ने प्रयत्न गर्छ। जब युद्धको गर्जन हुन्छ, आत्माले शून्यताको गीत गाउँदछ। त्यो गीत कुनै शब्दमा सीमित हुँदैन, त्यो मौनताको गीत हो जसले आत्मालाई ईश्वरसँग जोड्छ। युद्धले रगत बगाउँछ, तर आत्माले प्रेमको रंग लगाउँछ। युद्धको भीषणतामा पनि आत्माले करुणा, क्षमा र सहिष्णुतालाई अँगाल्छ।

जब मानवता रगतले लतपतिन्छ, आत्माले प्रार्थनाको धागोमा शान्तिको मालामा फूलहरू गुथ्छ। जब बमको आवाजले कान थर्काउँछ, आत्माले मौन भएर आफ्नो सासमा शान्तिको मन्त्र जप्छ। जब विस्फोटले घरहरू भत्काउँछ, आत्माले विश्वासको छाना बनाउँछ। जब मृत्युको डरले मानिसहरूलाई पिडित बनाउँछ, आत्माले प्रेमको साहसले अघि बढ्न सिकाउँछ।

शान्ति बाहिरी अवस्थाको परिणाम होइन, यो भित्रको अवस्था हो। आत्माले हामीलाई सिकाउँछ कि सबैभन्दा ठूलो विजय, बाहिरी युद्ध जित्नुमा होइन, भित्रको युद्ध जित्नुमा छ। आत्माले देखाउँछ कि बारुदको गन्धले शरीरलाई डराइहाल्छ, तर आत्मालाई होइन। आत्माले देखाउँछ कि जब संसार ध्वस्त हुन्छ, प्रेम र करुणा नै आत्माको शस्त्र बन्न पुग्दछ।

युद्धको हाहाकारमा आत्माको मौनता नै सबैभन्दा बलियो आवाज हो। यो मौनता ईश्वरप्रतिको साक्षात्कार हो, शान्तिको उत्पत्ति हो, र प्रेमको प्रस्थान बिन्दु हो। यही आत्माको मौन काँपाइले संसारलाई परिवर्तन गर्ने शक्तिलाई जन्म दिन्छ, किनकि अन्ततः शान्ति र प्रेम नै ईश्वरको असली स्वर हुन्।

यस संसारमा सबैभन्दा ठूलो शक्ति शोरमा छैन, मौनतामा छ। शक्ति भनेको केवल हतियारको आवाज होइन, आत्माको मौन प्रार्थनामा निहित करुणा र प्रेमको ऊर्जा हो। जब आत्मा काँपेर प्रार्थना गर्छ, त्यतिबेला युद्धको गर्जन निरर्थक बन्छ। युद्धले देखाउने शक्ति क्षणिक हुन्छ, तर आत्माको प्रार्थनाले जन्माउने शान्ति र प्रेमको शक्ति शाश्वत हुन्छ।

युद्धका विस्फोटहरू आकाश च्यात्ने, पृथ्वी थर्काउने र मानिसलाई त्रासको अँध्यारोमा पुर्याउने गर्छन्। तर आत्मा मौन भएर पनि उज्यालो छर्न सक्ने शक्ति राख्छ। जब युद्धको गर्जनले कान थर्काउँछ, आत्माको मौन काँपाइले हृदयलाई स्पर्श गर्छ। यो काँपाइ कुनै डरको प्रतिक होइन, यो आस्थाको स्पन्दन हो, जसले मानिसलाई आध्यात्मिक अस्तित्वको अनुभूति गराउँछ।

युद्धले शरीरलाई थकित बनाउँछ, तर आत्माले करुणा र क्षमाको बीउ रोप्छ। जब संसार विभाजन र घृणामा चिरिन्छ, आत्माले प्रेम र एकताको पुल निर्माण गर्छ। आत्माको काँपाइ भनेको युद्धको हिंसालाई अस्वीकार गर्दै प्रेमको प्रकाश फैलाउने आँट हो।

युद्धको इतिहास हिँसात्मक प्रतिरोधका कथाहरूले भरिएको छ। संसारभरिका थुप्रै संघर्षहरू र क्रान्तिहरूले कहिले हातहतियारले जितेको देखिन्छ, तर साँच्चिकै विजय भनेको हृदयको शान्ति र आत्माको स्थिरता प्राप्त गर्नु हो। यही कारणले सबैभन्दा बलियो प्रतिरोध भनेको आध्यात्मिक प्रतिरोध हो। यो प्रतिरोध हातहतियार वा बल प्रयोग गरेर होइन, प्रेम, करुणा, सहिष्णुता र धैर्यको माध्यमबाट हुन्छ। जब मेसिनहरूले सहारा भत्काउँछन्, आत्माहरू प्रेममा सहारा खोज्छन्।

युद्धका मेसिनहरूले सडकहरू चिथोर्छन्, घरहरू भत्काउँछन् र जीवनलाई अनिश्चितताको गर्तमा धकेल्छन्। तर त्यही परिस्थिति भित्र पनि आत्माले निराशा होइन, आशाको बीउ रोप्छ। जब बारुदको गन्धले फूलहरूलाई जलाउँछ, खरानीबाट गुलाफ फुत्कन्छ। यो रूपकले बताउँछ कि विनाशको बीचमा पनि जीवन, सुन्दरता र प्रेम पुनः उफ्रन्छ। मृत्यु र विनाशको बीचमा पनि नयाँ सुरुवातको संभावना हुन्छ।

जब ट्याङ्कहरूले सडक चिथोर्छन्, बालबालिकाको निर्दोष हाँसोले आकाशमा प्वाल पार्छ। यो हाँसोले युद्धको क्रूरता र भयको बीचमा उज्यालोको किरण फैलाउँछ। बालबालिका सधैं भविष्यका प्रतीक हुन्, र उनीहरूको हाँसोले संसारलाई एकपटक फेरि मानवता र प्रेमको सम्झना दिलाउँछ।

युद्धले मानिसहरूलाई विभाजित गर्न खोज्दछ, तर आध्यात्मिक प्रतिरोधले एकताको सन्देश फैलाउँछ। जब विभाजन र द्वन्द्व बढ्छ, आत्माले एकताको पुल निर्माण गर्ने काम गर्छ। प्रार्थना, ध्यान, र प्रेमले सम्बन्धहरूलाई जोड्छ र विनाशको भयलाई कम गर्छ।

यो प्रतिरोधले शत्रुतालाई मात्र होइन, आफ्नै मनमा बसेको क्रोध, द्वेष र अमर्यादालाई पनि हराउँछ। युद्धका मेसिनहरूले मानिसलाई डराउँछन्, तर आत्माको प्रेमले सबै डरलाई परास्त गर्छ। यही आध्यात्मिक प्रतिरोधले शान्ति र समृद्धिको बाटो खोल्छ। युद्धका हल्लाहरूको बीचमा पनि प्रेमको मधुर संगीत बज्ने दिन आउँछ भन्ने विश्वास जगाउँछ।

युद्धको गर्जन र हिंसात्मक यान्त्रिक शक्ति जति पनि प्रबल किन नहोस्, मानव आत्माको मौन प्रार्थना, करुणा र प्रेमको काँपाइ त्यसलाई परास्त गर्न सक्षम हुन्छ। शान्ति बाहिरी अवस्थाको परिणाम होइन, भित्री अवस्थाको प्रतिबिम्ब हो। जब मानिसले आफ्नो भित्री संसारमा शान्ति र प्रेमको दीप बाल्छ, तब मात्र संसारले वास्तविक शान्ति पाउँछ। युद्धको अन्धकारमा पनि आत्माको प्रकाशले संसारलाई उज्यालो बनाउन सक्छ। यही आध्यात्मिक विजय हो—जसले मानवताको अन्तिम आशा र विश्वासलाई बलियो बनाउँछ।