मोरङ र शिक्षाको शिखरयात्रा: स्वाभिमान र आत्मोन्नतिको सन्देश

मोरङ र शिक्षाको शिखरयात्रा: स्वाभिमान र आत्मोन्नतिको सन्देश

मोरङका क्याम्पसहरू ती पुण्यस्थलहरू हुन्, जहाँ सम्भावनाले संघर्षसँग हातेमालो गर्छ। यहाँका प्राविधिक र व्यावसायिक शिक्षालयका फलामका मेसिनहरू, सीपका सिँढीहरू, पर्खालहरूमा टाँसिएका सूचना-पत्रहरू र काठका डेस्कहरूमा कोरिएका नामहरू—यी सबैमा संघर्ष, श्रम र स्वाभिमानका गाथाहरू लेखिएका छन्।

क्याम्पसका प्राङ्गणमा विद्यार्थीहरूको पाइलाहरू बिहानको सुनौलो किरणसँगै लम्किन्छन्। छात्रावासका रातहरू कहिले भोकको वेदना, कहिले परीक्षाको तयारी, कहिले भविष्यका सपना बोकेर बित्छन्। कहिले नोट किन्न सक्ने सामर्थ्य हुँदैन, कहिले ल्याबका उपकरणहरू जीर्ण हुन्छन्, कहिले पुराना पुस्तकहरूमा नयाँ सपना खोज्नु पर्छ। तर ती विद्यार्थीहरू प्रत्येक बिहान आँखाभरि आकांक्षाका दीप लिएर, हृदयमा स्वाभिमानको साहस लिएर शिक्षाको यात्रा पुनः आरम्भ गर्छन्।

क्याम्पसका प्राङ्गणमा फुलेका फूलहरूजस्तै, विद्यार्थीहरूको मुस्कान पनि मौसमसँगै बदलिन्छ—कहिले फक्रिन्छ, कहिले ओइलिन्छ। तर उनीहरूका आँखा सदैव स्वप्नको आकाशतर्फ उन्मुख रहन्छ। उनीहरूलाई थाहा छ—क्याम्पस  कक्षाकोठा मात्र होइन, सम्भावनाका बीउ रोप्ने बगैंचा हो।

यी क्याम्पसहरू ती उद्यान हुन्, जहाँ संघर्षका काँडाबीच पनि सपनाका कमलहरू फुल्छन्। पसिनाले सिँचाइ गर्छ, आँशुले मल हाल्छ, र आशाले फुलाउँछ।

“क्याम्पसको संघर्ष  परीक्षासम्म सीमित हुँदैन,
यो त आत्मोन्नतिको उचाइ नाप्ने साधन हो।”

मोरङका प्राविधिक र व्यावसायिक शिक्षालयहरू सीपका ती पवित्र सिँढीहरू हुन्, जसले युवाहरूलाई आत्मनिर्भरता र स्वाभिमानको आकाश छुन अभिप्रेरित गर्छ। विद्युतका तारहरू बाँध्ने हात, मोटरका पिस्टन खोल्ने औंलाहरू, कम्प्युटरका किबोर्डमा भविष्यको कथा टाइप गर्ने औंलाहरू—यी सबै शिक्षालयहरूमा अर्जित सीप र संकल्पका प्रतिफल हुन्।

यी शिक्षालयहरूमा पसिनाको सुगन्ध मिसिएको हुन्छ। कहिले ग्रीसले रंगिएका औंलाहरू, कहिले वेल्डिङको झिल्काले तातेका हातहरू, कहिले कोडिङमा डुबेका आँखाहरू—यी नै वास्तविक श्रमशील शिक्षाको तस्बिर हुन्। स्यान्डपेपरको खरखरी आवाजमा भविष्यको लय सुन्न सकिन्छ, मेसिनका आवाजमा आशाका स्पन्दनहरू हुन्छन्, र कक्षाकोठामा सानो सफलता पनि पर्वझैँ हर्षोल्लासपूर्वक मनाइन्छ।

जब एक किशोरले स्यान्डपेपर चलाउँछ, ऊ  फलामलाई पॉलिस गरिरहेको हुँदैन, ऊ आफ्नो भविष्य र आत्मविश्वासलाई पनि मञ्जन गरिरहेको हुन्छ। जब एक किशोरी कम्प्युटरको किबोर्डमा कोड लेख्दै गर्छे, ऊ  प्रोग्राम बनाउँदै छैन, ऊ आत्मनिर्भरता र आत्म-सम्मान निर्माण गर्दैछ।

“सीप भनेको  हातमा बस्ने कलामा सीमित छैन,
यो त आत्मामा बस्ने गौरव र आत्मविश्वासको ज्योति हो।”

मोरङको सीप र शिक्षा देशका विभिन्न स्थानमा उज्यालो छरिरहेका छन्। मोरङको शिक्षा  कक्षाकोठामा सीमित छैन, यो गाउँका गोरेटो, सहरका गल्ली, चिया पसलका संवाद र हाटबजारका कुराकानीमा पनि जीवित छ। शिक्षकका प्रेरक शब्दहरू, अभिभावकहरूको आशीर्वाद र गाउँका वृद्धहरूका अनुभवहरू पनि यहाँका पाठशालाहरू हुन्।

शिक्षकहरूको मुस्कानमा आकाशको उज्यालो मिसिएको हुन्छ। उनीहरू “अक्षर चिन” भन्दा मात्र पाठ सिकाउँदैनन्, उनीहरू “आफू चिन” भनेर चेतनाको ढोका खोलिदिन्छन्। आमाबाबाका पसिना र आँशुले बालबालिकाका सपनाहरू सिँचाइ गर्छ। बिहान खेतमा पानी हालेर, खुट्टा धुलाम्मे पारी विद्यालय जाने बालक  पढ्न गइरहेको हुँदैन, ऊ आत्मोन्नतिको शिखरतर्फ यात्रारत हुन्छ।

पूर्वाञ्चल विश्वविद्यालयका विद्यार्थीहरू डिग्री ग्रहण गर्दा  कागजी प्रमाणपत्र लिँदैनन्, उनीहरू मोरङको स्वाभिमान र आकांक्षालाई आकाशसम्म पुर्याउने वाचा ग्रहण गर्छन्। जब ती प्रमाणपत्रहरू अभिभावकको हातमा देखाउँछन्, त्यस क्षण मोरङको हर्षित मुस्कान जन्मिन्छ।

बिहानका किरणहरूले विद्यालयका झ्यालमा टकटकाउँदा ती  सूर्यका किरणहरू मात्र हुँदैनन्, ती आशाका र प्रेरणाका किरणहरू हुन्। विद्यालयका घण्टीहरू आत्मालाई जागृत गराउने सङ्खध्वनि हुन्। प्रत्येक छात्रा हाँस्दा भविष्यको आत्मविश्वास झल्किन्छ। प्रत्येक शिक्षकको स्वरमा पाठ मात्र होइन, आत्मचेतनाको ज्योति मिसिएको हुन्छ।

मोरङका गल्लीहरूमा छात्राहरू जब किताब बोकेर हिंड्छन्, ती पाइलाहरू मात्र हुँदैनन्, ती सपना र आत्मनिर्भरता तर्फका सङ्गीतमय यात्रा हुन्। बिरिङको बतासमा किताबका पानाहरू फर्फराउँदा, ती अक्षरहरूले आत्मामा चेतनाको उज्यालो भर्छन्। बुढीगङ्गाको किनारमा हाँसिरहेका बालबालिकाहरूको हाँसो स्वतन्त्रताको लहर हो, जुन भन्छ—

“शिक्षा नै मुक्ति हो, ज्ञान नै शक्ति हो।”

“शिक्षा भनेको  परीक्षा उत्तीर्ण गर्नु होइन,
शिक्षा भनेको जीवनका संघर्षहरूलाई पार गर्नु हो।
शिक्षा भनेको  अक्षर चिन्नु होइन,
शिक्षा भनेको आत्मा चिन्नु हो।
शिक्षा भनेको अङ्क प्राप्त गर्नु मात्र होइन,
शिक्षा भनेको आत्मज्ञान प्राप्त गर्नु हो।”

मोरङका शिक्षालयहरूबाट निस्केका हातहरू जब श्रममा समर्पित हुन्छन्, त्यहाँ कर्मको पूजा हुन्छ। पसिनाले सिंचित हातहरूले भन्छन्—

“सीप नै सम्मान हो, श्रम नै शान हो।”

मोरङका विद्यालय र क्याम्पसहरूमा रातको उज्यालोमा गरिएको पढाइ, चिया पसलमा लिइएको नोट र साथीहरूसँगको संवादहरू नै मोरङको शिक्षाको कविता हुन्। ती कविता अक्षरले मात्र होइन, आत्माले लेखिन्छ। ती कविताहरूमा संघर्षको सुवास, प्रेरणाको गन्ध र चेतनाको प्रकाश मिसिएको हुन्छ।

मोरङले शिक्षा मार्फत सिकाउँछ—

“अक्षरमा आत्मा खोज, पठनमा प्रेम खोज,
ज्ञानमा करुणा खोज र जीवनमा अर्थ खोज।”

शिक्षा  रोजगारीको माध्यम होइन, जीवनलाई अर्थपूर्ण बनाउने साधन हो। शिक्षा व्यक्तिलाई मात्र रूपान्तरण गर्दैन, यो समाज र राष्ट्रलाई उज्यालो बनाउँछ।

जब विद्यालय बन्द भएर विद्यार्थीहरू घर फर्किन्छन्, उनीहरूको अनुहारमा देखिने मुस्कान थकानको होइन, सम्भावनाको मुस्कान हो। उनीहरूले बोकेको झोला  किताबको तौल होइन, भविष्यको जिम्मेवारी र स्वाभिमानको भार हो। उनीहरूको प्रत्येक पाइला मोरङको भविष्यको आधार र आशाको उज्यालो हो।

मोरङको शिक्षा आत्मोन्नतिको यात्रा हो। यो यात्रा  डिग्री प्राप्ति वा जागिर पाउने उद्देश्यले होइन, आत्मज्ञान, आत्मनिर्भरता र स्वाभिमान प्राप्तिका लागि हो। विद्यालय, क्याम्पस, पुस्तकालय र चिया पसल शिक्षाका ती पवित्र मन्दिर हुन्, जहाँ आत्माको आराधना र स्वाभिमानको साधना हुन्छ।

मोरङको शिक्षाले नेपाललाई उज्यालो बनाउँछ। विद्यालयको घण्टी नेपालकै उज्यालोको सङ्खध्वनि हो। छात्राहरूको हाँसो नेपालकै आत्माको हाँसो हो। क्याम्पसहरूमा गुन्जिने ज्ञानको स्वर नेपालकै आत्मनिर्भरता र स्वाभिमानको स्वर हो।

यसरी, मोरङ शिक्षा मार्फत आत्मा, समाज र राष्ट्रलाई उज्यालो बनाइरहेको छ। यही शिक्षा नै मोरङको गौरव र सम्पत्ति हो। यही ज्ञान नै मोरङको अध्यात्म हो।