भ्वाइस खबर
सकारात्मक दृष्टिकोण: चुनौतीलाई अवसरमा परिणत गर्ने शक्ति
तोमनाथ उप्रेती
उपसचिव,नेपाल सरकार
जीवन एक सतत प्रवाह हो, जसमा सुख–दुःख, सफलता–असफलता, सहजता–कठिनाइ निरन्तर सँगै दौडिरहेका हुन्छन्। मानिस प्रायः आफ्नो परिस्थिति र घटनामा केन्द्रित भएर प्रतिक्रिया जनाउँछ। यथार्थमा, परिस्थिति आफैंले मानिसको मानसिक अवस्था निर्धारण गर्दैन; तर, मानिसको दृष्टिकोणले त्यसको स्वरूप तय गर्दछ। यही दर्शनले पुष्टि गर्छ कि सकारात्मक दृष्टिकोण जीवनमा चुनौतीलाई अवसरमा परिणत गर्ने शक्तिको आधार हो।
सकारात्मक दृष्टिकोण भनेको केवल खुशीको कल्पना गर्नु वा विपरीत परिस्थितिमा मुस्कुराउनु मात्र होइन। यो चेतनाको उच्चतम अवस्था हो, जहाँ व्यक्ति परिस्थितिका वस्तुगत तथ्यलाई स्वीकार गर्दै त्यसलाई आफूअनुकूल बनाउने प्रयास गर्छ। हिन्दू दर्शनमा कर्मयोगको अवधारणा यसैसँग मेल खान्छ—व्यक्ति आफ्नो कर्तव्यमा केन्द्रित रहँदा परिणामको चिन्ता नगरी कर्म गर्छ। यस दृष्टिकोणले मानिसलाई मानसिक स्थिरता, धैर्य, र विवेक प्रदान गर्छ।
जब मानिस चुनौतीको सामना गर्छ, उसमा प्रायः भय, द्वेष, ईर्ष्या, क्रोध वा निराशा जन्मन्छ। यी भावना मानसिक विकृति मात्र होइनन्; यी नै मानिसको शक्ति नष्ट गर्ने कारक हुन्। तर सकारात्मक दृष्टिकोण अपनाउने व्यक्तिले विपरीत परिस्थितिलाई सुधार र विकासको अवसरको रूपमा हेर्छ। उदाहरणका लागि, यदि विद्यार्थीले परीक्षा असफल भयो भने निराश हुन सक्दछ, तर सकारात्मक दृष्टिकोण अपनाउने विद्यार्थी यस असफलतालाई आफ्ना कमजोरी र सुधारको मार्ग जान्न प्रयोग गर्छ। यही दर्शनले असफलतालाई शिक्षक र चुनौतीलाई मार्गदर्शक बनाउँछ।
दर्शन र आध्यात्मिक शिक्षा पनि सकारात्मक दृष्टिकोणको महत्त्वलाई पुष्टि गर्छ। बुद्धले दुःखको मूल कारण भनेका थिए—‘तृष्णा र मोह।’ यदि हामी जीवनका घटनामा तृष्णा, लोभ र अनावश्यक आकांक्षाबाट मुक्त भई सोच र कर्ममा केन्द्रित रहन सक्छौं भने, हाम्रो दृष्टिकोण स्वाभाविक रूपमा सकारात्मक बन्नेछ। यही कारणले, जीवनमा सकारात्मक दृष्टिकोणले मानसिक शान्ति, आत्मबल र निर्णय क्षमतामा वृद्धिलाई सुनिश्चित गर्दछ।
सकारात्मक दृष्टिकोणको अर्को महत्वपूर्ण पक्ष हो—आत्मविश्वास र आत्मगौरव। जब व्यक्तिले जीवनमा चुनौतीहरूलाई अवसरको रूपमा देख्छ, तब उसमा आत्मविश्वास उत्पन्न हुन्छ। आत्मविश्वास भनेको केवल बाहिरी शक्ति वा योग्यता मात्र होइन; यो मानसिक स्थिरता, धैर्य, र दृढ इच्छाशक्तिको परिणाम हो। जब हामी आफ्नो क्षमतामा विश्वास राख्छौं, तब असफलताले हामीलाई पस्त पार्दैन, तर सफलता र असफलताको बीचको सन्तुलन बनाउँछ। यही दृष्टिकोणले हामीलाई निरन्तर उन्नतिपथमा राख्छ।
सकारात्मक दृष्टिकोणले अहंकार र स्वार्थको सीमित दृष्टिकोणलाई पनि निर्मूल पार्छ। अहंकारी व्यक्तिको मानसिकता सधैं आफ्नै सुख–सुविधा र लाभमा केन्द्रित हुन्छ। उसले चुनौतीलाई खतराको रूपमा मात्र हेर्छ, जसले डर र द्वेष पैदा गर्छ। तर सकारात्मक दृष्टिकोण अपनाउने व्यक्तिमा विनम्रता, सहिष्णुता र करुणा विकसित हुन्छ। उसले अरूको दृष्टिकोण बुझ्छ, परिस्थितिलाई संतुलित तरिकाले विश्लेषण गर्छ र सबै पक्षबाट लाभ प्राप्त गर्ने प्रयास गर्छ। यही दृष्टिकोणले सामाजिक सम्बन्ध, पारिवारिक समरसता र व्यावसायिक सफलतालाई सुदृढ बनाउँछ।
सकारात्मक दृष्टिकोणको अर्को प्रभाव रचनात्मकता र नवप्रवर्तनमा देखिन्छ। जब व्यक्ति चुनौतीलाई डरको रूपमा होइन, अवसरको रूपमा हेर्छ, तब उसले सृजनात्मक उपाय खोज्न थाल्छ। विज्ञान, कला, साहित्य, र उद्यमशीलतामा रहेका महान उपलब्धिहरू प्रायः यस्तै दृष्टिकोणबाट सम्भव भएका हुन्। ऐतिहासिक दृष्टान्तमा, थॉमस एडिसनले बत्ती आविष्कार गर्दा हजारौं असफल प्रयास गरेका थिए, तर उसले प्रत्येक असफलतालाई आफ्नो सिकाइको स्रोत मान्यो। यही दृष्टिकोणले अन्ततः विश्वलाई उज्यालो प्रदान गर्यो।
सकारात्मक दृष्टिकोणले स्वास्थ्य र मानसिक सन्तुलनमा ठूलो भूमिका खेल्छ। सकारात्मक सोच भएका व्यक्तिमा तनाव कम, रोग प्रतिरोधक क्षमता बढी, र जीवन प्रत्याशा लामो हुन्छ। मानसिक स्वास्थ्य र शारीरिक स्वास्थ्य सँगसँगै चल्छन्। जब व्यक्ति जीवनलाई आशावादी दृष्टिले हेर्छ, तब उसको हृदय, मस्तिष्क र तन्त्रिकासमेत स्वस्थ रहन्छ।
सकारात्मक दृष्टिकोण केवल व्यक्तिगत लाभका लागि होइन, समाज र राष्ट्रको उन्नतिका लागि पनि आवश्यक छ। आशावादी दृष्टिकोण भएका नागरिकले सामाजिक समस्यामा रचनात्मक योगदान दिन सक्छन्। यसले सहकार्य, सहयोग, र सामाजिक सद्भाव प्रवर्धन गर्छ र भ्रष्टाचार, द्वेष जस्ता विकृतिहरू घटाउँछ।
सकारात्मक दृष्टिकोण जीवनको अन्तरात्मा र चेतनाको निर्देशित शक्ति हो। यसले चुनौतीलाई डरको रूपमा होइन, सिकाइ र विकासको अवसरको रूपमा हेर्न सघाउँछ। यसले मानसिक स्थिरता, आत्मविश्वास र सामाजिक सम्बन्ध सुदृढ बनाउँछ। असफलतालाई शिक्षक, पीडालाई साधन, र चुनौतीलाई अवसरमा परिणत गर्ने शक्ति यसले प्रदान गर्छ।
सकारात्मक सोचले जीवनमा खुशी, सफलता र आत्मबल बढाउँछ। यसले सहिष्णुता, विश्वास, करुणा, मृदुता र इमानदारी जस्ता सद्गुण विकास गर्छ। सकारात्मक दृष्टिकोण अपनाउनेले कठिन परिस्थितिमा पनि मानसिक शान्ति कायम राख्छ र समाजमा सकारात्मक प्रभाव पार्छ। यसको विपरीत, नकारात्मक सोच तनाव, द्वन्द्व र असफलता जन्माउँछ।जीवनका चुनौतीहरूको सामना गर्दा हाम्रो दृष्टिकोण नै निर्णायक हुन्छ। सकारात्मक सोचले व्यक्तिलाई निराशाबाट मुक्त गर्दै उन्नति, समृद्धि र जीवनको वास्तविक अर्थको अनुभव गराउँछ। सफलताको मूल सूत्र नै सकारात्मक सोच हो, र यसको अभ्यास जीवनलाई उज्यालो बनाउँछ।
कल्पना मानव जीवनको महत्वपूर्ण स्रोत हो । सकारात्मक प्रतिफल पाउनको लागि सकारात्मक कल्पना गर्नु पर्दछ । हामी दिमागमा जति नकारात्मक कुराहरु खेलाउँदै जान्छौ हामी कर्ममा पनि त्यतैतर्फ उन्मुख हुन्छौँ । मन र मष्तिष्कमा नकारात्क कुराको गुँड लगाउने अनि मुखले चाहिँ सकारात्मक बाटोतर्फ हिँड्छु भनेर सकारात्मक सोचको यात्रा संभव छैन । मुखले सकारात्मक सोचतर्फ यात्रा भने पनि मनमा नकारात्मक सोच छ भने हामी आफूले थाहा नै नपाई नकारात्मक मार्गतर्फ यात्रा गरिरहेका हुन्छौँ । यस दृष्टिकोणले सकारात्मक सोचले जीवनलाई राम्रो बनाउन मद्दत पुरर्याउँछ । सकारात्मक दृष्टिकोणले हामीलाई हरेक आवश्यक कुरामा अध्ययन गर्ने र सामाजिक परिस्थितिहरूलाई सुधार्ने साहस प्रदान गर्छ ।सकारात्मक शक्ति एउटा मनोगत आदानप्रदानको रूपमा प्राप्त हुने ऊर्जा वा प्रेरणा हो जो हाम्रो जीवनमा सकारात्मक परिणाम गर्नमा मद्दत पु¥याउँछ । यसले हाम्रो जीवनमा सान्त्वना, ऊर्जा, आत्मविश्वास, उत्साह, र सफलता ल्याउँछ । यो एउटा बलियो शक्ति हो जो हाम्रो मानसिकता र आचरणमा सशक्त तथा सही परिणाम दिन्छ । त्यस्तै हामीलाई आगामी कार्यप्रति प्रेरित गर्दछ । हाम्रो वरिपरिका हरेक व्यक्तिको सकारात्मक सोच, सकारात्मक सङ्कत र प्रेरणादातालाई सम्प्रेषण गर्दा, हामी सकारात्मक शक्तिले गर्दा अझ सबल हुन्छौँ । आफ्नो लक्ष्यहरूमा सफलताका प्रति प्रतिबद्ध बन्छौँ । परिणामतः सफलता हाम्रो हातमा आउँछ ।
सकारात्मक सोच र बिचारले जन्माएका धारणाहरु मर्दैनन । बुद्ध, पुरुष,महापुरुषहरु मरेपनि उनीहरुको दृष्टिकोण अझै जीवितै छन् । व्यक्तिको मानसपटलमा आएका विचार जे जस्ता भए पनि सकारात्मक हुनु जरुरी छ । संसार भरको जिवको अस्तित्व कायम राख्न पनि हाम्रो सोच राम्रो हुनुपर्छ । यदि सकारात्मक सोच राखेर कार्य गरेन भने त्यो सफल हुन सक्दैन । प्रशंसा भनेको अरुको राम्रो कामको वारेमा गरिने चर्चा हो । कसैको प्रशंसाले कसैलाई राम्रो कार्य गर्न प्रेरित गर्दछ । कसैको कार्यको नकरात्मक सुन्न चाहदैन आलोचना मात्र राम्रो सन्देश जादैन । माया प्रेमलाई खुलेर व्यक्त गरिने चिज प्रशंसा हो । यो व्यबहार मलाई ठिक छैन भन्नेले अरुलाई नराम्रो व्यबहार गर्नुहुँदैन । दिमागमा सकारात्मक सोच भएन भने नकारात्मक सोचले आफ्नो ठाउँ बनाईदिन्छ । असल सँगतले प्रशासकहरुको असल मान्छे बन्न सिक्छ । जीवन परिवर्तनको लागि सही र सकरात्मक सोच हुन आवश्यक छ । नकरात्मक सोच त्यागेर सकारात्मक सोच कसरि बढाउने भनेर हामिले बिचार गर्नुपर्छ ।
जो व्यक्ति जीवनप्रति सकारात्मक सोचाई राख्छ, त्यही व्यक्तिले जीवनमा सफलता पाउन सक्छ । नकारात्मक सोचाई र विचारहरुलाई सकारात्मकमा परिवर्तन गर्न सके हामीले हाम्रो व्यक्तिगत र व्यावसायिक जीवन दुवै ठाउँमा सफलता पाउन सक्छौँ । सकारात्मक सोचमा ठूलो शक्ति छ । यसको ठीक विपरीत नकारात्मक सोचले शक्ति क्षय गरिदिन्छ ।सकारात्मक सोचका लागि केही प्रक्रियाहरु सुझाइएका छन् । सर्वप्रथम त म सकारात्मक छु, अथवा आजैबाट म सकारात्मक हुन्छुबाट सुरु गरौँ । हरेक दिन बिहान सकारात्मक सोचाइबाट दिनको सुरुवात गरौँ । अरुलाई कृतज्ञता र धन्यवाद व्यक्त गर्ने, दानी बन्ने, स्वास नियन्त्रण गर्ने, सकारात्क कल्पना गर्ने र ध्यान गर्ने जस्ता केही उपायहरु सकारात्मक सोचका आधारभूत तत्वहरु भनिएका छन् ।
ध्यान सकारात्मक सोचको सबैभन्दा ठूलो मुहान हो । ध्यान गर्दा सबैभन्दा बढी सकारात्मक विचारहरु आउने गर्छ । ध्यान गर्दा आफूमा भएको सबै नकारात्मक विचारहरुलाई मन र दिमागबाट निकाल्दै सकारात्मक विचारहरु सोच्न सक्छौं । एउटा शान्त ठाउँमा बसेर आँखा चिम्लेर विस्तारै विस्तारै श्वास फेर्नुस् र मनमा भएका नराम्रा विचारहरु विस्तारै विस्तारै श्वाससँगै बाहिर फाल्नुस् । राम्रा विचारहरु श्वाससँगै मन भित्र हाल्नुस् । आहा यो आनन्द अकल्पनीय छ ।नकारात्मक सोचले शरीरमा रोगको प्रतिरक्षा प्रणालीलाई समेत कमजोर बनाउँछ। त्यसैले तनावमा भएका व्यक्ति रोगसँग लड्न सक्दैनन्। मानिसमा सिर्जना भएका विभिन्न किसिमका तनावको व्यवस्थापन गर्न वास्तविक शान्तिको अनुभव गर्न मस्तिष्कमा सकारात्मक सोचको विकास गर्नु जरुरी छ। सकारात्मक सोचले नै जीवनलाई स्वस्थ, व्यस्त र मस्त बनाउँछ।
सकारात्मक सोचले जीवनमा आत्मविश्वास, उत्साह, र मनोबल बढाउँछ। यसले हामीलाई संघर्ष र समस्याहरूको सामना गर्न शक्ति र प्रेरणा प्रदान गर्दछ। सकारात्मक भावना राख्दा हामी जीवनका मुख्य दिशामा अघि बढ्न सक्छौँ र प्रगतिको मार्ग देख्न सक्छौँ। सकारात्मक सोचले हाम्रो व्यक्तित्व र सामाजिक सम्बन्धहरूमा सुधार ल्याउँछ, जसले जीवनलाई खुशी र सफल बनाउँछ।
सकारात्मक सोचको अभ्यासले हाम्रो मानसिकता र व्यवहारमा परिवर्तन ल्याउँछ, जसले समाजमा सकारात्मक प्रभाव पार्दछ। नकरात्मक सोचले दुःख र निराशा ल्याउँछ, जबकि सकारात्मक सोचले जीवनलाई खुशी र सन्तुष्टि दिन्छ। सकारात्मक सोचले हाम्रो दृष्टिकोण बदल्छ र हामीलाई समाजमा सकारात्मक परिवर्तन ल्याउन प्रेरित गर्छ।
जीवनका संघर्ष र चुनौतीहरूको सामना गर्दा सकारात्मक सोचले मानिसलाई सहनशील र सक्षम बनाउँछ। यसले जीवनका प्रत्येक कर्ममा सुधार ल्याउँछ र प्रगति सम्भव बनाउँछ। समाजमा सकारात्मक सोचको महत्त्व अत्यधिक छ, र यसले व्यक्तिको जीवनस्तरमा सुधार ल्याउँछ। यसैले, हाम्रा सोचहरू सकारात्मक राखेर मात्रै हामी जीवनमा सफलता र समृद्धि प्राप्त गर्न सक्छौं।
युवाहरूमा सकारात्मक सोचको अभ्यास विशेष महत्व राख्छ, किनकि उनीहरूको दृष्टिकोणले भविष्यको समाज र राष्ट्र निर्माणमा प्रभाव पार्छ। सकारात्मक दृष्टिकोण अपनाउनेले सम्बन्धहरू सुधार्न, सहकार्य प्रवर्धन गर्न, र आपसी समझदारी कायम राख्न सक्षम हुन्छ। साथै, मानसिक र शारीरिक स्वास्थ्यमा सुधार, आत्मविश्वासमा वृद्धी, र जीवनमा सन्तोष प्राप्त गर्ने मार्ग पनि सकारात्मक सोचले खुलाउँछ।
सकारात्मक सोचको अभ्यास निरन्तर ध्यान, अनुशासन, कृतज्ञता र स्वस्थ जीवनशैलीसँग जोडिएको छ। श्वास नियन्त्रण, व्यायाम, सन्तुलित खानपान र दैनिक सकारात्मक क्रियाकलापहरूले यसलाई अझ प्रभावकारी बनाउँछन्। अन्ततः, जीवनमा साँचो सफलता, सुख, मानसिक शान्ति र सामाजिक योगदान प्राप्त गर्न सकारात्मक सोच अपरिहार्य छ। जीवनलाई उज्यालो, सफल र सन्तोषजनक बनाउने शक्ति हाम्रो सोचमै निहित छ, र यसलाई निरन्तर पोषण गर्नु नै जीवनको वास्तविक उन्नति हो।
निष्कर्षमा, सकारात्मक सोच जीवनको आधारशिला हो जसले व्यक्तिलाई मानसिक, भावनात्मक र सामाजिक रूपमा सशक्त बनाउँछ। जब व्यक्ति आशावादी दृष्टिकोण अपनाउँछ, उसले चुनौतीलाई डर वा असफलताको रूपमा होइन, सिकाइ र विकासको अवसरको रूपमा हेर्छ। यसले कठिन परिस्थितिमा धैर्यता, सहिष्णुता र विवेकका साथ निर्णय लिन सहयोग पुर्याउँछ। सकारात्मक सोचले केवल व्यक्तिगत लाभ मात्र होइन, समाज र राष्ट्रको उन्नतिका लागि पनि मार्ग प्रशस्त गर्छ।
भ्वाइस खबर
प्रतिक्रिया