भ्वाइस खबर
शान्त मृत्यु
तोमनाथ उप्रेती
उपसचिव, नेपाल सरकार
बिहानीको साढे पाँच बजेको थियो। गाउँका कुकुरहरू अस्वाभाविक रूपमा भुकिरहेका थिए। एक झिल्को आवाजसँगै बस्तीकै पुरानो गोठबाट बाक्लो कालो धुवाँ उड्न थाल्यो।
दशरथ बा, ६५ वर्षका वृद्ध किसान, छाती समाउँदै गोठतर्फ दौडिए। झ्यालबाट देखिएको थियो—त्यो गोठभित्र उनीजस्तै पुरानो जीव, भैंसी, धुवाँ र आगोको बीचमा कसमसाइरहेकी थिई। भित्र पस्न आँट गर्न सक्दैनथे, कारण—अग्निको राप असह्य थियो।
भैंसी—गाउँलेहरूले ‘गौरी’ भनेर चिन्ने।
गौरी दशरथ बाको सम्पत्ति मात्र होइन, साथी थिई। उसले पाँचवटा बाच्छा जन्माइसकी थिई, जुन बाको सम्पूर्ण जीवनको गर्व थियो। अहिले ऊ गर्भवती थिई—आठ महिनाको पेट बोकेर, गोठभित्र आगोको बीचमा चिच्याउन पनि नसक्ने अवस्थाको चपेटामा।
भर्खर मात्र उठेको थियो सूर्य, तर दशरथ बाको अनुहारमा चन्द्र ग्रहण लागिसकेको थियो।
गाउँलेहरू आए। कसैले बाल्टिनमा पानी हाल्यो, कसैले ढुंगा तोडेर झ्याल फोड्ने प्रयास गर्यो। र, करिब एक घण्टाको प्रयासपछि आगो निभाइयो। तर त्यो समयभित्र, गौरीको जीवन शिथिल भइसकेको थियो।
ऊ लम्पसार थिई—छाला पूरै जलेको, दुवै आँखा फुटेको, मुखबाट सेतो फिँज झरिरहेको। उसको शरीरको कुनै अङ्ग चलायमान थिएन, केवल सासको स्पन्दन मात्र बाँकी थियो।
कसैले बाको काँधमा हात राख्दै भने, “बा, भैंसी जिउँदी भए जस्तो लाग्दैन।”
तर बा चिच्याए, “न, ऊ मर्न मिल्दैन… ऊ मेरो सास हो।”
**
वेटेरिनरी अस्पतालबाट डाक्टर आइपुगे। अवस्थाको मूल्याङ्कन गरेपछि उनले चुपचाप बाको हात समाते।
“बा, भैंसीको दुःख अब देख्नै नसकिने भएको छ। न ऊ खान सक्छे, न निदाउन। ऊ गम्भीर कष्टमा छ। यस अवस्थामा उसलाई ‘युथोनाईज’ गर्नु नै सबैभन्दा उचित विकल्प हो।”
बा अक्क न बक्क भए।
“यु…थो…नाईज भनेको के?”
“मतलब उसलाई पीडारहित तरिकाले सुताउनु हो, ताकि उसले त्यो नरक बराबरको पीडा भोगिरहन नपरोस्।”
डाक्टरको बोलीले जति सरल थियो, बाको मनमा त्यो बोली झन् काँढा बनिरह्यो।
गौरीले आँखा खोलेकी थिइन।
तर मनले भन्यो—”ऊ मलाई हेर्दै छे। भन्छे—बा, यो शरीरलाई विश्राम देऊ।”
**
सम्पूर्ण गाउँ मौन भयो।
डाक्टरले सुई तयार पारे।
बा चुपचाप गएर गौरीको छेउमा बस्दै भने,
“माफ गर न, छोरी… म तेरो रक्षक थिएँ, तर आज म आफैं तेरो मृत्युको कारण बन्नेछु।”
सुई छिराइयो। केही सेकेन्ड भित्रै गौरीको शरीर स्थिर भयो।
अब न पीडा थियो, न त आशा।
**
दशरथ बा केही दिनसम्म न घर फर्किए, न खेत गएका।
उनी गौरीको यादमा सुँगुरझैँ रुन्थे—लुकेर, कुलेलम ठोकेर।
गाउँका केटाकेटीहरू, जो पहिले गौरीको दूधमा हुर्किएका थिए, बाको घर नजिक पुगेर चुपचाप फर्किन्थे।
तर, यो घटनाले गाउँमा एउटा प्रश्न उठायो—के हामी जनावरप्रति संवेदनशील छौं?
**
त्यस घटनापछि गाउँलेहरूले मिलेर एउटा कार्यक्रम गरे।
भेटेनरी डाक्टरलाई बोलाएर ‘पशु आपतकालीन उद्धार तालिम’ सुरु गरियो।
गोठहरूमा आगो प्रतिरोधी सुधार गरियो।
कुनै पनि गोठमा अब फोहोर ग्यास जम्मा हुन दिइएन।
विद्यालयमा ‘पशुप्रेम’ विषयको विशेष कक्षा राखियो।
**
दशरथ बाले केही महिनापछि अर्को भैंसी किने।
तर उसको नाम ‘गौरी’ राखेनन्।
किनकि, उनले भनेका थिए—“नाम फेरिन्छ, याद फेरिंदैन।”
**
गौरी अब छैन।
तर त्यो रात, जब आगोले उसको शरीर जलायो, उसले गाउँको चेतनामा एउटा नयाँ बीउ रोपेको थियो—करुणाको, जिम्मेवारीको र संवेदनशीलताको।
अहिले पनि दशरथ बा बेलुका गौरीको तस्बिर हेरेर सुम्सुमाउँछन्—
“तिमी मरेकी होइनौ, तिमीले मलाई अझ बाँच्न सिकाएकी हौ।”
भ्वाइस खबर
प्रतिक्रिया