कथाः रतुवा बग्दो छ, सपना हराउँदै

कथाः रतुवा बग्दो छ, सपना हराउँदै

तोमनाथ उप्रेती

रतुवाको बगरमाथि बिहान उज्यालो भएजस्तो मात्र देखिन्थ्यो। वास्तवमा उज्यालो थिएन—धमिलो थियो। घाम न त तातो थियो, न शीतल। त्यो थकित थियो, ठीक यही गाउँजस्तै। रातभर परेको पानीले माटो भिजाएको थिएन, थिचेको थियो। खेतहरू हिलोले ढाकिएका थिए, तर त्यो हिलो उर्वर थिएन—त्यो थाकेको समयको लेदो थियो।

रतुवा खोला बगिरहेको थियो। तर त्यो बहाव स्वाभाविक थिएन। पानी भारी थियो—जसरी वर्षौंदेखि नबोलिएका कुरा भारी हुन्छन्। ढुंगामा ठोक्किँदा आउने आवाज खोक्रो थियो, मानौँ कसैले भित्रैबाट कराएजस्तो। खोला यहाँ केवल प्रकृति थिएन; यो गाउँको मौन अपराधस्थल थियो, जहाँ हरेक वर्ष सपना डुबाइन्थ्यो, तर कसैले उजुरी हाल्दैनथ्यो।

हावा चलेको थियो। तर त्यो हावा ताजगी बोकेर आएको थिएन। त्यो पसिना, सडेको पात र पुराना चिठ्ठीहरूको गन्ध बोकेर हिँडिरहेको थियो। बाँसका झाडीहरू हल्लिँदा गीत होइन, हड्डी ठोक्किएको आवाज जस्तो सुनिन्थ्यो। चराहरू कराइरहेका थिए—उनीहरूलाई पनि थाहा थियो, यहाँ अब बस्न सकिँदैन।

झुर्कियाका घरहरू उभिएका थिए, बाँचेका थिएनन्। भित्तामा चिरा थिए—भूकम्पका होइन, समयका। छानाबाट झरेको हिलोले पानीको याद दिलाउँदैनथ्यो, अभावको रेखा कोर्थ्यो। चुल्होको धुँवा उठ्थ्यो, तर त्यो खाना पकाएको संकेत थिएन—अझै बाँचेका छौँ भन्ने प्रमाण थियो।

खेतमा महिलाहरू रोपाइँ गर्दै थिए। खुट्टा हिलोमा गाडिएका थिए, तर मन अझ गहिरोमा। उनीहरू बोल्दैनथे। बोल्दा खेतले सुन्ने डर थियो। पसिना खस्दा जमिन तात्थ्यो, तर जीवन चल्दैनथ्यो।
उनीहरू धान रोपिरहेका थिएनन्—आफ्नै बुढ्यौली रोपिरहेका थिए। किनकि काट्ने हातहरू अब यहीँ रहने थिएनन्।

“सपना त बिउसँगै रोपिन्छ,” माइलो काकाले भने, “तर यहाँ त सपना उम्रिनुअघि नै पासपोर्ट बन्छ।”
उनको स्वर हाँसो जस्तो थियो, तर त्यो हाँसो दाँत नभएको थियो।

बक्राहा खोलाको किनारमा दुई वृद्धा बसेका थिए। पानीले उनीहरूको प्रतिबिम्ब चुँड्याइरहेको थियो। एक हजुरआमाको हातमा मोबाइल थियो—पुरानो, चिसो। स्क्रिनमा नातिको फोटो थियो, तर त्यो फोटो जिउँदो थिएन। जापान गएको। चार महिना भयो। आवाज आएको छैन।
“बाँचिरहेको छ कि छैन,” उनले नबोलेर सोचिन्।
त्यो सोच खोलामा खस्यो। पानीले बोकेर लग्यो।

बाँसको झाडीछेउ दुई कुकुर खेलिरहेका थिए। उनीहरू स्वतन्त्र थिए, तर पेट खाली। सेतो कुकुरले कालोलाई टोकेजस्तो गर्‍यो—खेल थियो, तर त्यसमा पनि हिंसा मिसिएको थियो। यहीँ सिकिँथ्यो, यहीँ दोहोरिन्थ्यो।

गाउँको बीचमा सालको रूख उभिएको थियो—पुरानो, तर थाकेको। रूखमुनि टोलसभा बसेको थियो। बाबुराम झुर्के बोलिरहेका थिए, तर शब्दहरू आफैँ थकित थिए।
“अस्पताल छ, तर मान्छे छैन। विद्यालय छ, तर शिक्षक छैन। सरकार छ, तर सरकार छैन।”
कसैले हाँसेन।
किनकि यो मजाक थिएन।

“सबै विदेश छन्,” कसैले भन्यो, “यहाँ त अब हेरालु मात्र बाँकी छन्।”
हेरालु—घरका, खेतका, सम्झनाका।

खोलाको छेउमा एउटा सानो बालक उभिएको थियो। नाङ्गो खुट्टा। गाई हाँक्दै। उसको बुबा साउदी अरबमा थिए। चार वर्ष भयो। पैसा आइरहन्थ्यो, तर मान्छे आएन।
बालक आकाश हेर्थ्यो।
आकाशले केही फ्याँक्दैनथ्यो।

घाम चढ्यो। खेत उज्यालो भए। गाउँ अझ अँध्यारो। महिलाहरूले गीत गाए—बाध्य भएर।
“आऊ कान्छा धान रोपौं…”
गीतको अन्त्य आएन।
अन्त्य त पहिले नै तय भइसकेको थियो।

घरका आँगनहरू सुनसान थिए। पिङ हल्लिँदैनथ्यो। विद्यालयका कक्षाहरूमा धुलो जमेको थियो—त्यो धुलो किताबको थिएन, भविष्यको थियो। पढ्न चाहने बालबालिका थिए, तर पढाउने मान्छेहरू विदेशिएका थिए।
यहाँ शिक्षा सपना थिएन—विदाइको तयारी थियो।

शोभा यही गाउँकी थिइन्। प्लस टु सकेकी। नर्स बन्न चाहन्थिन्। तर त्यो चाहना अपराधजस्तो लाग्थ्यो। गाउँमा अवसर थिएन। काठमाडौँ टाढा थियो। एजेन्ट नजिक थिए।
“क्यानडा जाऊ,” उनीहरूले भने, “यहाँ त बाँचेर पनि के गर्नु?”
शोभा चुप लागिन्।
किनकि उत्तर दुवै तिर गलत थियो।

रतुवा खोला चुपचाप बगिरह्यो। तर त्यो पानी अब पानी थिएन। त्यो रजिस्टरबिनाको मृत्यु सूची थियो—नाम छैन, आँकडा छैन, तर संख्या बढिरहेछ।

साँझ पर्‍यो। जून चढ्यो। चराहरू फर्किए। मानिस फर्किएनन्। कुकुरहरू सुत्न खोजे।
रातपख खोलाले गर्जन गर्‍यो।
त्यो बाढीको आवाज थिएन।
त्यो यो गाउँ अझै मरेको छैन भन्ने अन्तिम चेतावनी थियो।

रतुवा बगिरह्यो।
सपना पनि।
र फर्किने बाटो अझै छैन।