मोरङ: सम्भावनाहरूको अध्यात्मिक भूमि

मोरङ: सम्भावनाहरूको अध्यात्मिक भूमि

तोमनाथ उप्रेती

मोरङको विकासको सम्भावना कुनै सरकारी नक्सामा कोरिएको मात्र एक रेखा होइन, यो यहाँको जनजीवनको अठोट, आत्माको दृढ विश्वास र कर्मको साधनासँग गाँसिएको यात्रा हो। जब बिरिङको शीतल बतास बहन्छ, त्यो  हावा होइन, आशाका किरण बोकेर आउने सन्देश हो, जसले खेतका पातहरूलाई हल्का झुकाएर सन्देश दिन्छ—“बिउ रोप, जीवन रोप, भविष्य रोप।”
बुढीगङ्गाको प्रवाह  जलधाराको बगाइ मात्र होइन, यो चेतनाको निर्झरिणी हो, जसले माटो अँगाल्दै भन्छ—“स्रष्टा बन, साक्षी बन, सम्भावनाहरूको संचित स्रोत बन।”

विराटनगरको चहलपहल, जति प्रखर छ, उति नै जीवन्त छ। यहाँका सडकहरूमा गुड्ने गाडीहरूको आवाज, चिम्नीहरूबाट निस्कने धुवाँ र श्रमिकको पसिनाको गन्ध, यी सबैले एक अदृश्य मंत्र उच्चारण गर्छन्—“श्रम नै शान्ति हो, कर्म नै ध्यान हो।” बक्राहाको किनारमा बग्ने पानीमा मिसिएका गीतहरू भोक, संघर्ष र सपना बोकेर प्रवाहित भइरहेछन्, जुन सत्यता प्रवचनबाट होइन, पसिनाबाट जन्मिन्छ।

पूर्वका झापा र इलामका हरिया पहाडहरू मोरङलाई सम्झाउँछन्—“उचाइ देखिँदैन तर तिमीलाई उभिन प्रेरित गर्छ।” पश्चिमका सुनसरीका सीमाहरू भन्छन्—“तिमी सीमामा मात्र सीमित छैनौ, तिमी सीमाभन्दा पर पनि विस्तार हुन सक्छौ।” उत्तरका पाँचथर र धनकुटाका वनहरू तपस्वीजस्ता शान्त छन्, जसले शीतलता र धैर्यको पाठ सिकाउँछन्। दक्षिणको बिहारबाट आउने तातो बतास संघर्षको उर्जाशक्ति हो, जसले भन्छ—“जीवन सजिलो छैन, तर सम्भावनाहरू संघर्षमै फुल्छन्।”

मोरङको हरियाली  उर्वरता होइन, सम्भावनाहरूको अथाह महासागर हो। जब बर्खाको आकाशमा बादल मडारिन्छन्, खेतका माटोमा छरिएका बीउहरूले उज्यालोको सपना देखिरहेका हुन्छन्। त्यो मौन सास, त्यो स्फुरण र मौन आकांक्षा नै मोरङको आत्मा हो। जब बर्खाका थोपाहरू पातहरूमा चम्कन्छन्, ती थोपाहरूमा सूर्यको किरण मात्र होइन, किसानको पसिनाको तेज र भविष्यका बालबालिकाको हाँसोको उज्यालो टल्किरहेको हुन्छ।

मोरङको माटोले कहिल्यै हार मान्दैन, किनकि यहाँको माटोमा  मलिलोपन होइन, बाँच्ने साहस मिसिएको छ। यहाँको बाँच्ने साहस आत्माको अग्निज्वालाजस्तै अमर छ। किसानको हाँसो, श्रमिकको सास र आमाको प्रार्थनाले यो माटोलाई जीवनका फूलहरू फुलाउने शक्तिसँग आशीषित बनाएको छ। यहाँको हावामा आत्मनिर्भरता मिसिएको छ, जसले गहुँका बाला हल्लिँदा पनि भनिरहन्छ—“तिमी कमजोर होइनौ, तिमी सृजनाका साक्षी हौ।”

मोरङ भन्छ—“विकासको सम्भावना  कागजी योजनामा होइन, यो आत्माको जागरणमा निहित छ।” जब किसान बीउ रोप्छ, ऊ  अन्न मात्र रोप्दैन, ऊ भविष्य रोप्छ, आशा रोप्छ। जब श्रमिक बिहानै जुट मिलतिर लाग्छ, ऊ  मजदुरी गर्न होइन, आफ्नो सपनाहरूको संरक्षण गर्न जान्छ। यहाँका गल्लीहरूमा हिँड्दा महसुस हुन्छ—यी गल्लीहरू तीर्थ हुन्, जहाँ श्रमको आराधना र सपनाहरूको पूजा हुँदैछ।

मोरङमा सम्भावनाहरू योजनामा होइन, पसिनामा पलाउँछन्। यहाँको माटो सधैं भन्छ—“कर्म गर, किनकि कर्ममा नै आत्मा भेटिन्छ। आत्मामा नै भविष्य भेटिन्छ, र भविष्यमा नै विकास फुल्छ।”

विराटनगरका चिम्नीहरूबाट उडेको धुवाँ कहिले आकाशलाई कालो बनाउँछ, कहिले चिम्नी नबलेको दिन आकाश नीलो देखिन्छ, तर आकाशको रङ जस्तो भए पनि, यहाँका श्रमिकहरूको आँखामा भविष्यका सपनाले झिलमिल गरिरहन्छ। जुटका रेशा टिप्ने हातहरू, इस्पात उद्योगमा पसिना बगाउने पाखुराहरू र कागज बेच्ने बालकका पाइलाहरू भविष्यको मार्गमा संघर्षका पत्थरहरू हटाउँदै अघि बढिरहेका हुन्छन्।

श्रम यहाँ  जीवनयापनको माध्यम होइन, अध्यात्मिक यात्रा हो। बिहान जुट मिलको सायरन बज्दा, त्यो उद्योगको घण्टी मात्र होइन, कर्मयोगको आह्वान हो। त्यो घण्टीले भन्छ—“उठ, काम गर, सपना देख, किनकि जीवनको सार श्रममा लुकेको छ।” विराटनगरका गल्लीहरूमा पसलका गन्ध, ठेलागाडाका आवाज र चियापसलका हाँसोहरू मिसिएर सम्झाउँछन्—“सपना देख्न कहिल्यै छोड्नु हुँदैन।”

मोरङका बालबालिकाहरूको आँखा भविष्यका दर्पण हुन्। विद्यालय जाने बेला उनीहरूले हर्षका साथ चालिएका पाइलाहरू, कापी–कलम समातेको हातमा उज्यालोको चमक र तिनको हाँसोमा आशाका लहरहरू सुन्न सकिन्छ। गाउँका पाठशालाका पाटीहरू र सहरका कक्षा कोठाहरूले भविष्य निर्माणका स्वरहरू सुन्छन्। ती स्वरहरूमा शिक्षकमाझको आशीर्वाद र आमाको प्रार्थनाको मिठास मिसिएको हुन्छ।

शिक्षा यहाँ आशाको बिरुवा हो, जसले सम्भावनाका फूलहरू फुलाउँछ। मोरङको हावामा गुन्जिने बालबालिकाहरूका स्वर भविष्यका घोषणापत्र हुन्। तिनको उज्यालो अनुहारमा बिहानीको किरण, हाँसोमा कोशीको छालको लय र आँखामा बिरिङको बतासको मिठास झल्किन्छ।

साँझमा मोरङको आकाशमा बादलका घुम्टाहरू सुनौलो देखिन्छन्। त्यो सुनौलोपन माटोको आशा हो। किसानले सुम्सुम्याउँदै रोपेका बीउहरू साँझ पर्नासाथ निदाउँछन्, तर भोलिको उज्यालोको सपना देखिरहेका हुन्छन्। खेतका पातहरू हल्लिँदा उनीहरू भन्छन्—“हामी हल्लिरहेका छौं, किनकि हामी बाँचिरहेका छौं।”

मोरङका गल्लीहरूमा बिहान–साँझ ठेला तान्ने हातहरूमा छाला फुटेका हुन्छन्, तर उनीहरू थाक्दैनन्। किनकि उनीहरूलाई थाहा छ, ती हातहरूमा पसिनाको गन्ध मात्र होइन, सम्भावनाको उज्यालो पनि छ। विराटनगरको व्यस्ततामा विगतका संघर्षका पदचिन्हहरू भविष्यका सपना पछ्याउँदै अघि बढिरहेका हुन्छन्।

मोरङको भविष्य  सपना होइन, श्रमको साधना, शिक्षाको उज्यालो र माटोको स्वाभिमानमा आधारित छ। यहाँका विद्यालयहरूमा बालबालिकाहरूको हाँसो भविष्यको सङ्गीत हो। अस्पतालहरूमा उपचार पाएर स्वस्थ भएको आमाको आँखामा देखिने उज्यालो स्वस्थ समाजको संकेत हो। सडकमा गुड्दा उठेको धुलोमा सम्भावनाका बीउहरू मिसिएका छन्।

साँझमा मोरङको आकाशमा टल्किने तारा, खेतहरूको शान्तता र सहरका उज्याला बत्तीहरू  प्रकाश होइन, ती किसानका आशा, श्रमिकका सपना र बालबालिकाका उज्वल भविष्य हुन्। बुढीगङ्गाको प्रवाह, बिरिङको बतास र विराटनगरको व्यस्तता एकै स्वरमा भन्छन्:

“मोरङ, तिमी  भूगोल होइनौ, तिमी हाम्रो स्वाभिमानको अध्यात्मिक इतिहास हौ।”

यस इतिहासमा श्रमको गौरव, शिक्षाको प्रकाश, संघर्षको सङ्गीत र स्वाभिमानको सुगन्ध मिसिएको छ। मोरङमा सम्भावनाहरू बाढीजस्तै उम्लिन्छन्, तर ती बाढीहरू विनाशका लागि होइन, भविष्यका बीउहरू रोप्ने आशाका लागि हुन्।

यहाँका किसान, श्रमिक र उद्यमशील महिलाहरू सम्भावनाका पुजारी हुन्। उनीहरूलाई सरकारी योजना भन्दा आफ्नो पसिनामा गहिरो आस्था छ, किनकि उनीहरूलाई थाहा छ—माटो कहिल्यै धोका दिंदैन।

बिरिङको बतास जस्तै सम्भावनाका सपना मोरङका खेतहरूमा सरी रहेका छन्। बुढीगङ्गाको बिन्ती जस्तै, सम्भावनाहरू माटोभित्र गहिराइमा आशाको उज्यालोको चाहनासँग गढिरहेका छन्। विराटनगरका धुलाम्मे सडकहरूमा पनि आशाका बिरुवा पलाइरहेका छन्। बक्राहा र सुनबेशीका किनारबाट आउने बतास फुसफुसाउँछ—“अझै सम्भावनाहरू बाँकी छन्, उज्यालो आउन बाँकी छ।”

मोरङ सिकाउँछ:

“विकास योजनाको कुरा मात्र होइन, यो आत्माको यात्रासँग सम्बन्धित छ। जब श्रमिक जुट मिलतिर जान्छ, ऊ  मजदुरी गर्न होइन, आफ्नो सपना जोगाउन जान्छ। जब किसान बीउ रोप्छ, ऊ अन्न मात्र होइन, आत्मसम्मानका बीउ रोप्छ।”

मोरङको हावा सम्झाउँछ:

“पसिनामा नै तिम्रो भविष्य छ, श्रममा नै तिम्रो अध्यात्म छ।”

कोशी र उसका सहायक नदिहरू बग्दा सम्भावनाका सन्देश बोकेर आउँछन्। सम्भावनाहरू योजनामा मात्र होइन, बाँच्ने जिद्दी, आत्मबल र निरन्तर कर्ममा बस्छन्।

रातमा मोरङको आकाशमा टल्किने तारा सम्भावनाका दीप हुन्। बिहानको किरणमा चम्किने ओसका थोपाहरू आत्मविश्वासका अंश हुन्। मोरङ हामीलाई सम्झाउँछ:

“जहाँ छौ, जसरी छौ, कर्म गर, आशा गर। सम्भावनाहरू माटोमै पलाउँछन्, तिम्रो श्रममै फुल्छन्।”

मोरङको सम्भावनाको सन्देश यही हो:

“पसिनामा पूजा छ, कर्ममा क्रान्ति छ, र स्वाभिमानमै सम्भावनाको अंकुर फुल्छ।”