लघुकथाः हात्तीको रात

लघुकथाः हात्तीको रात

तोमनाथ उप्रेती

साँझ ढल्दै थियो। क्षितिजमा अस्ताउँदै गरेको सूर्य रगतले रञ्जित भइसकेको घाउझैँ देखिन्थ्यो। रक्तिम बादलको छायाले आकाशलाई एक प्रकारको शोकध्वज जस्तो बनाइदिएको थियो। त्यस शोकमय आकाशमुनि महाकाली नदी गर्जन गर्दै बगिरहेको थियो। उसका छालहरू ढुङ्गासँग ठोक्किँदा उत्पन्न हुने गर्जन, बस्तीमा फैलिएको मौनतालाई चिर्दै गुञ्जिन्थ्यो। यो गर्जन मानौँ गाउँलेहरूको दैनिक पीडाको भविष्यवाणी थियो, जसले हरेक रात उनीहरूलाई असुरक्षाको भयानक घेरामा धकेल्ने गर्थ्यो।

बस्ती यतिखेर नीरव छ। तर त्यो नीरवता शान्ति होइन, भयको उपस्थिति हो। गाउँका प्रत्येक झुपडी, प्रत्येक धुवाँ निस्किरहेको चुल्हो, प्रत्येक अँध्यारो गल्लीमा अनिश्चितताको छायाले बास गरेको छ। दिनभरको श्रमपछि थाकेका शरीरहरू आरामको खोजीमा भए पनि आत्मा भने सतर्क छन्—किनभने उनीहरूलाई थाहा छ, रातसँगै त्रासको अदृश्य सेना—जङ्गली हात्तीहरूको बथान—उनीहरूको जीवनमाथि आक्रमण गर्न तयार छ।

पिढीपिढी खेती किसानीमा निर्भर यो बस्तीले अन्नलाई जीवन मान्छ, तर यही अन्न नै हात्तीको चपेटामा पर्न थालेपछि उनीहरूको श्रम, पसिना र आशा सबै धुलोमा मिल्छ। खेत, जसलाई उनीहरूले आशीर्वाद मानेका थिए, अहिले शापसरूप भएको छ। घर, जसलाई उनीहरूले शरण ठानेका थिए, अब असुरक्षाको प्रतीक भएको छ।

यस डरको छायामुनि प्रत्येक साँझ गाउँ मानौँ एउटा अजीव नाटकशाला बन्छ—जहाँ पात्रहरू थकित किसान, स्तब्ध आमा, र डरलाग्दो हात्ती हुन्। प्रकृति आफैं यहाँ शत्रु बनेर उदाएको छ। महाकालीको गर्जन, सूर्यास्तको रक्तिम रङ र बस्तीमाथि छाएको शून्यतालाई गाउँलेहरूको पीडा, असहायता र अदृश्य प्रतिरोधसँग गाँसेर कथा सुरु हुन्छ—एक यथार्थ, जसमा दिनको उज्यालो भन्दा रातको अँध्यारो धेरै गहिरो र क्रूर छ।

हावाले धूलो उडाउन थाल्यो। टोलभर अस्वस्थ शान्ति थियो। बालबालिका सुतिसकेका थिए, तर आमाबाबु निदाउन सकेका थिएनन्। उनीहरूलाई सपनाको दुनियाँ होइन, डरको दुनियाँले घेरेको थियो। अँध्यारो गाढिँदै जाँदा छायाँहरू बस्तीभर नाचेजस्तो देखिन्थे।

राम सुनार खेततिर टोलाइरहेका थिए। चार बिघा धानबाली, जुन उनका लागि गर्व थियो, गत रात हात्तीले ध्वस्त पारेपछि सुनसान बनेको थियो। उनको स्वर भाँचिएको थियो—“खेत हाम्रो, अन्न हात्तीको।”

सावित्री महता आगोको छेउमा बसिरहेकी थिइन्। आँखा रातो, अनुहार पीडाले चिरिएको। स्मृतिमा धमाधम घर भत्काएको हात्तीको तस्बिर अझै बाँकी थियो। बालबालिका उनको काखमा डरले थरथर काँपिरहेका थिए। उनले कुर्लिन्—“बालबच्चा जोगाउने कि अन्न? दुबै सम्भव छैन।”

त्यही बेला महाकाली फेरि गर्जियो। पानीले ढुङ्गा ठोक्काउँदा आएको आवाज गाउँभर प्रतिध्वनित भयो। गाउँलेहरू कान ठड्याएर सुन्दै थिए—यो नदीको आवाज मात्रै हो कि जंगलबाट उठेको हात्तीको गर्जन?

अचानक कुकुर भुक्न थाल्यो। गाउँभर त्रास फैलियो। कसैले चिच्यायो—“आयो… हात्ती फेरि आयो।”

जंगलको अँध्यारोबाट ३०–४० वटा हात्ती बच्चासहित बस्तीमा पस्दै थिए। माटो थरथराउँथ्यो। धानको गन्ध अझै खेतमा बाँकी भएकाले हात्तीहरू लोभिएर गाउँमा पसेका थिए।

करणबहादुर कामीले आफ्नो बाँझो खेत सम्झिए। पहिले त्यहाँ हरियो बाली हुन्थ्यो। अब चन्द्रमाको फिक्का उज्यालोमा धुलाम्मे जमिन मात्र देखिन्छ। उनको स्वर थकित थियो—“जग्गा हाम्रो, तर खेती त हात्तीको। हामी मजदुरी गरेर खान बाध्य।”

गाउँकै अर्को समस्या सीमासँग जोडिएको छ। भारतसँग जोडिएको बस्ती भएकाले तारबार बनाउन पाइँदैन। त्यसैले हात्तीको बाटो अझै खुला छ। यसै बाटो हुँदै हरेक वर्ष त्रास गाउँलेहरूको नियति बनेको छ।

रात अझ गाढा हुँदै जान्छ। महाकालीको गर्जन अझ घनघोर हुन्छ। नदीको गर्जन र हात्तीको डरबीच बस्ती थरथराउँछ। आगो झिलिमिली बलिरहे पनि त्यो उज्यालो गाउँको डर हटाउन पर्याप्त छैन। गाउँ मानौँ एक कारागार बनेको छ—दिन श्रमको बोझले थकित, रात भयको बोझले थिचिएको।

यस पीडामय क्षणमा पनि गाउँलेहरूको आँखामा आशाको सानो उज्यालो अझै बाँकी छ। उनीहरूलाई लाग्छ, कुनै दिन शान्ति आउँछ। कुनै दिन हात्तीको गर्जन होइन, महाकालीको शीतल स्वर सुन्नेछन्। कुनै दिन खेतहरू हरियालीमा ढाकिनेछन्, बस्तीभर बालबालिकाको हाँसो गुञ्जिनेछ।

तर यथार्थ फरक छ। आज होइन। आज फेरि गाउँभर एउटै प्रश्न गुञ्जिन्छ—“आज फेरि हात्ती आयो कि?” यो प्रश्न मात्र आवाज होइन, यो उनीहरूको नियति बनेको छ।

हात्ती आउँदा गाउँलेहरूको छाती धड्किन्छ। पुरुषहरूले आगो बाल्छन्, महिलाहरू बालबालिकालाई काखमा थाम्छन्। खेतमा पसिएको पसिनाको सुगन्ध अझै माटोमा बाँकी छ, तर हात्तीको खुरले त्यसलाई चपाउँछ, कुल्चिन्छ। मानौँ श्रमको मूल्य यहाँ कहिल्यै सुरक्षित छैन।

यस्तो रातहरू बारम्बार दोहोरिन्छन्। गाउँलेहरूको निद्रा हराएको छ, खेतमा लगाएको बीउमा आशा हराएको छ। बस्ती न केवल प्रकृतिको प्रकोपमा, तर राज्यको बेवास्तामा पनि फसेको छ।

रात अन्ततः बिहानमा बदलिन्छ। तर त्यो बिहान उनीहरूको लागि नयाँ सुरुवात होइन, केवल अर्को डरको प्रतीक्षा हो। खेत अझै उस्तै छ, घर अझै असुरक्षित छ, नदी अझै गर्जिरहेको छ।

तर गाउँलेहरू अझै उठ्छन्, अझै काम गर्छन्, अझै बाँच्छन्। किनभने उनीहरूलाई विश्वास छ—कुनै दिन यो कारागार टुट्नेछ। कुनै दिन उनीहरूले हात्तीको आतंक होइन, आफ्नै श्रमको फल भोग्नेछन्। तर त्यो दिन कहिले आउँछ? कसैलाई थाहा छैन।

त्यसैबीच, गाउँभर फेरि कानमा गुञ्जन्छ—
“आज फेरि हात्ती आयो कि?”