गोठको धुवाँ (लघु कथा)

गोठको धुवाँ (लघु कथा)

तोमनाथ उप्रेती

हिरामाया बिहान सबेरै उठ्छिन्, जब पूर्वको आकाश रातको च्यातिएको चादरलाई सुनगाभाले टाँक्दै हुन्छ।
त्यस क्षण आकाश श्वास फेर्दै गरेको जस्तो देखिन्छ, चराहरूको चिरबिर आवाजले आँगनको हावा पनि प्रार्थना गुञ्जायमान बनाउँछ।
गोरूहरूको सास फेर्ने आवाज, कुकुरको कराउने स्वर, र दूर कतै पिपलको पातमा हल्लिएको हावा – यी सबैले बिहानलाई एउटा जीवन्त मन्त्रजस्तो बनाइदिन्छ।

हिरामाया पुरानो धोतीको पल्लाले निधार पुछ्दै खरानीले भरिएको चुल्होलाई फुक्छिन्।
त्यो धुवाँ, निलो आकाशसँग मिल्दै बिस्तारै जूनसँग छुन जान्छ।
हिरामायाको मनमा सोच आउँछ –
“हामी किसान हौं, हाम्रा सास, पसिना, र सपना यस माटोमा मिल्छन्।
यस धुवाँमा हाम्रो प्रार्थना छ, यस जूनमा हाम्रो आशा छ।”

आँगनमा घाँस राख्दा बाख्राहरू दौडेर आउँछन्।
बाख्राको आँखा हेर्दा हिरामायालाई जीवनको निश्चलता सम्झना आउँछ।
गोरूलाई पानी खुवाउँदा उसको निलो आँखा हिरामायाको आत्मा चिरेर भन्छ –
“जीवनको बोझ उठाइरह, एक दिन उज्यालो फिर्ता आउनेछ।”

भित्र सरस्वती, झ्यालबाट झरेको काँचो घाममा आफ्नो किताब समाइ पढिरहेकी हुन्छे।
उसको आँखा सपनाले भरिएको समुद्रजस्तो देखिन्छ।
उसको सासमा अक्षरहरूको सुगन्ध मिसिएको हुन्छ।
उसले पुस्तकको पाना पल्टाउँदा, मानौं समयको पाना पल्टिरहेको हुन्छ।
उसका हाँसोमा जूनले आशीर्वाद दिएजस्तो लाग्छ।

दिपेश आँगनमा माटोमा खेल्दै गर्दा उसको हाँसो आकाशसम्म उड्छ।
उसको हाँसो, खेतका हिलोमा खसेको जूनको प्रकाशजस्तो हुन्छ – निर्मल, उज्यालो, र निश्चल।
दिपेशको खेल र उसको निर्दोषता नै गाउँको जीवनको सच्चा सौन्दर्य हो।

भीमबहादुर, हलो काँधमा राखेर खेततिर जान्छन्।
उनीको कानमा थोत्रो रेडियोको आवाज चलिरहेको हुन्छ –
“आज आंशिक बदली रहनेछ…”
उनीका खुट्टाहरू हिलोमा डुब्छन्, त्यो हिलोमा उनी जीवन जोतेर भविष्यको बीउ छर्दै हुन्छन्।
गिद्ध आकाशमा उड्दा उनी त्यसको पखेटाबाट बादलको भाषा पढ्छन्।
हिलोमा खुट्टा चल्दा ‘छप छप’ आवाज आउँछ, त्यो आवाजमा जीवनको शाश्वतता बजिरहेको हुन्छ।

साँझ पर्दा गोठबाट धुवाँ निस्किन्छ।
त्यो धुवाँले जूनसँग स्पर्श गर्छ।
जून पूरै गाउँको छानोमा चाँदी छर्छ।
सरस्वती जून हेर्छे र भन्छे –
“आमा, कहिले हामी शहरमा घर बनाउँला?”

हिरामाया मुस्कुराउँछिन्।
उनको मुस्कान एक मन्त्र हो –
“जून त यहाँ पनि छ, शहरमा पनि,
जहाँ सन्तानको सुख छ, त्यही स्वर्ग छ।”

हिरामायाले बुझ्छिन्,
साँचो घर ईंट, सिमेन्ट र पर्खालको बनेको होइन,
त्यो त माया, संघर्ष र आशाले बनेको हुन्छ।

एक रात मूसलधार वर्षा पर्छ।
चुल्होमा भात पक्दै गर्दा भातको वास्ना प्रार्थनाजस्तै फैलिन्छ।
भीमबहादुर भित्र पस्छन्,
“हाम्रै खेत बेचेर भए पनि सरस्वतीलाई काठमाडौँ पढाउनुपर्छ।”

हिरामायाको आँखा रसाउँछ।
त्यो आँसु भात पकिरहेको हाँडामा खस्छ।
त्यो आँसु जल होइन, त्यो आँसु आत्माको गङ्गाजल हो।

उनले भन्छिन्,
“हामी माटो बेच्दै छैनौं, माटोको पूजा गर्दैछौं।
यस माटोको ऋण तिर्दैछौं, ताकि छोरीको जीवन उज्यालो बनोस्।”

भीमबहादुरको आँखामा जूनको प्रतिबिम्ब छ।
त्यस जूनमा उनले आफ्नी आमाको अनुहार देख्छन्।
आमाले भनेकी थिइन् –
“बच्चाहरूलाई पढाऊ, उनीहरू उज्यालोको दूत हुन्।”

त्यो रातको वर्षा पछि हावा शान्त हुन्छ।
गोठमा गोरूको सास फेर्ने आवाज, दिपेशको निद्रामा मुस्कान,
सरस्वतीको काखमा किताब सुतिरहेको हुन्छ।
हिरामाया र भीमबहादुर हात समात्छन्।
हिरामाया भन्छिन् –
“हाम्रो माटो बलियो छ, हाम्रो सपना अझ बलियो छ।”

जून छानोमाथि चुपचाप चम्किरहेको हुन्छ।
त्यो जूनले भनेझैँ लाग्छ –
“संघर्षको रातपछि बिहान सधैँ आउँछ।”

यसरी खेतको माटो, गोठको धुवाँ, जूनको उज्यालो र पसिनाको बास्नाले जीवनको अर्थ सिकाउँछ।
माटोमा पसिना बगाउनु पूजा हो।
सन्तानलाई शिक्षित गर्नु भजन हो।
संघर्ष गर्नू नै साधना हो।

हाम्रो माटोको सुगन्ध, पसिनाको सौन्दर्य र आशाको उज्यालो नै आत्माको साँचो सम्पत्ति हो।