टु हिज् कोय मिस्ट्रेसः जीवन, मृत्यु, समय, प्रेम र कामुकताको दार्शनिक दस्तावेज

टु हिज् कोय मिस्ट्रेसः जीवन, मृत्यु, समय, प्रेम र कामुकताको दार्शनिक दस्तावेज

तोमनाथ उप्रेती

एन्ड्र्यू मार्भेल (३१ मार्च १६२१ – १६ अगस्त १६७८) एक प्रसिद्ध अंग्रेज कवि, व्यङ्ग्यकार र राजनीतिज्ञ थिए। उनी विभिन्न समयमा हाउस अफ कमन्समा सांसद रहेका थिए। मेटाफिजिकल कवि मानिने मार्भेलका कविता प्रेम, प्रकृति, राजनीति र सामाजिक व्यङ्ग्यसँग सम्बन्धित छन्। उनका प्रसिद्ध कृतिहरूमा “टु हिज् कोय मिस्ट्रेसः”, “अपन एप्लेटन हाउस”, “द गार्डेन” र व्यङ्ग्यात्मक कविता “फ्लेकनो” र “द क्यारेक्टर अफ होल्यान्ड” पर्छन्।

मार्भेल यार्कशायरको विन्स्टेडमा जन्मिएका थिए। उनका पिता चर्च अफ इङ्गल्याण्डका पादरी थिए। बाल्यकालमा हुल ग्रामर स्कूलमा शिक्षा पाए। १३ वर्षको उमेरमा उनी ट्रिनिटी कलेज, क्याम्ब्रिजमा भर्ना भए र पछि स्नातक (बीए) प्राप्त गरे। उनले १६४२ देखि युरोप भ्रमण गरेका थिए र सम्भवत: ग्रान्ड टुरका क्रममा कुनै कुलीन घरानामा शिक्षकको रूपमा सेवा गरेका थिए।

मार्भेलले आफ्नो करियरको क्रममा विभिन्न राजनीतिक परिस्थितिमा काम गरे। १६५७ मा उनले ओलिभर क्रोमवेलको काउन्सिल अफ स्टेटमा ल्याटिन सचिवको रूपमा काम गरे। १६५९ मा हुलको सांसदमा निर्वाचित भए र १६६० र १६६१ मा पुनः निर्वाचित भए। राजतन्त्र पुनःस्थापित भएपछि उनी राजनीतिक रूपमा सुरक्षित रहे र जॉन मिल्टनलाई दण्डित हुनबाट बचाउन सहयोग गरे।

उनका कविता प्रेम र सौन्दर्यमा मात्र सीमित छैनन्; राजनीतिक भ्रष्टाचार, युद्ध र सामाजिक अवस्था माथि पनि तीव्र व्यङ्ग्य प्रस्तुत गर्दछन्। मार्भेलको साहित्यिक योगदान मेटाफिजिकल कवितामा अमूल्य मानिन्छ र उनको काम आज पनि साहित्यिक अध्ययनको महत्वपूर्ण स्रोत हो।

टु हिज् कोय मिस्ट्रेसः” अंग्रेजी कवि एन्ड्रु मार्भेलको प्रसिद्ध कविता हो। यो कविता सम्भवत: १६५० को दशकमा रचित हो, जब इंग्ल्यान्डमा अन्तरिम शासनको अवस्था थियो। कविताको प्रकाशन उनको मृत्यु पछिका १६८० को दशकमा मात्र भएको थियो। यो कविता मुख्यतया “कार्पे डिएम” अर्थात् “क्षणलाई समाउनुहोस्” को दर्शनमा आधारित छ। कविले आफ्नो प्रिय “कोय मिस्ट्रेस” अर्थात् शर्मिला प्रेमिकालाई जीवनका आनन्द र सौन्दर्यको अनुभव तुरुन्तै प्राप्त गर्न प्रेरित गर्ने प्रयास गरेका छन्। कवितामा प्रेम र कामुकता मात्रै होइन, मृत्यु र समयको अस्थिरता पनि प्रमुख विषयको रूपमा देखा पर्छ।

कविताले तीनवटा मुख्य पक्षलाई एकैसाथ समेट्छ: अवधारणात्मक प्रेम, समयको अपरिहार्य प्रभाव र मृत्युको दह्र्य प्रकृति। मार्भेलले पहिलो पङ्क्तिमा काल्पनिक रूपमा अनन्त समयको आशय प्रस्तुत गरेका छन्, जहाँ प्रेमिकाले आफ्नो शर्म वा विलम्ब गर्ने अधिकार पाउँछिन्। तर दोस्रो पङ्क्तिमा कवि समयको सदा गतिशीलता र मृत्युको अनिवार्यता स्मरण गराउँछन्। अन्तिम भागमा उनले प्रेमिकालाई तत्काल कार्य गर्न प्रेरित गर्दै जीवनका आनन्दहरू अनुभव गर्न आग्रह गर्छन्।

“टु हिज् कोय मिस्ट्रेसः” को संरचना मुख्यतया आईएम्बिक टेट्रामिटरमा आधारित छ, जसले कविता लयात्मक र सहज पढ्न योग्य बनाउँछ। कविले काल्पनिक विश्व सिर्जना गरेर प्रेमिकाको विलम्ब र शर्मलाई अपराध नभएको बताउँछन्। यदि समय अनन्त र अमरता उपलब्ध हुने हो भने, प्रेमिकाले आफ्नो इच्छाअनुसार विलम्ब गर्न सक्थिन्। कविले प्रेमको विलासितापूर्ण र विस्तारवादी स्वरूप प्रस्तुत गरेका छन्। उदाहरणका लागि, प्रेमिकाले भारतीय गङ्गा किनारमा रत्न पाउन सक्ने र कवि हम्बर नदी किनारमा पुगेर उनको प्रेमको व्याख्या गर्ने कुरा उल्लेख गर्छन्। प्रेमलाई हजारौँ वर्षसम्म विस्तार गर्न सकिने कल्पना गरिएको छ—शताब्दीहरू आँखामा नजर राख्न, दुई सय वर्ष स्तनमा प्रेम व्यक्त गर्न र अन्ततः शरीरका सबै अङ्गमा प्रेम प्रकट गर्न।

कवितामा प्रमुख रूपमा प्रेम र सौन्दर्यको उत्सव देखिन्छ। पहिलो खण्डमा कविले प्रेमिकाको सौन्दर्य र प्रेमको विलासितालाई अत्यन्त विस्तारपूर्वक वर्णन गरेका छन्। प्रेम कामुकतामा सीमित छैन; यसले मानव जीवनको विलासिता, समर्पण र अनन्त समयको कल्पनालाई समेट्छ। कविले प्रेमिकाको प्रत्येक अंगमा शताब्दी, हजारौं वर्षसम्म प्रेम प्रकट गर्ने कल्पना प्रस्तुत गरेका छन्। यसरी कविताले पाठकमा मोहकता र कल्पनाको अनुभूति जगाउँछ। प्रेमको विलासितापूर्ण स्वरूप र काल्पनिकता पहिलो खण्डको विशेषता हो।

दोस्रो खण्डमा समयको अस्थिरता र मृत्युको चेतावनी प्रमुख विषय बनेको छ। कविले प्रेमिकालाई सम्झाउँछन् कि समय छिटो बित्छ र मृत्यु अनिवार्य छ। मृत्युले सबै सौन्दर्य, इच्छाशक्ति र जीवनका आनन्दहरू नष्ट गर्नेछ। कविले मृत्युको भयावहता ग्रोटेस्क शैलीमा प्रस्तुत गर्दै प्रेम र कामुकताको रोमाञ्चकतालाई कम गर्छन्। पङ्क्तिहरू “तिम्रो सौन्दर्य कहिल्यै पाईँदैन” र “तिम्रो लामो समयसम्म जोगाइएको कुमारीत्व कृमिले पाउनेछ” यस दृष्टान्तका उत्कृष्ट उदाहरण हुन्।

तेस्रो खण्डमा कवि कार्पे डिएम—क्षणको सदुपयोगको सन्देश दिन्छन्। जीवन छोटो छ र समय छिटो बित्छ, मृत्युपछि केही बच्दैन। कविले प्रेमिकालाई तुरुन्तै क्रियाशील बन्न र जीवनका आनन्दहरू अनुभव गर्न प्रेरित गर्छन्। पङ्क्तिहरू “अहिल्यै हामी खेलौ” र “सारा शक्ति र मिठासलाई एकसाथ समेटौँ” जीवनको सीमितता भित्र प्रेम र कामुकताको अधिकतम उपयोगको आह्वान हुन्। यस खण्डले जीवन र सौन्दर्यको तत्काल उपयोगको महत्त्व देखाउँछ।

कवितामा विविध साहित्यिक उपकरणहरूको प्रयोग गरिएको छ। कविले प्रत्यक्ष रूपमा प्रेमिकालाई सम्बोधन गर्ने अपरिधि सम्बोधन प्रयोग गरेका छन्। अतिशयोक्ति मार्फत प्रेमलाई हजारौं वर्षसम्म फैलाउने, हरेक अंगमा युगौं समय दिने दृश्य प्रस्तुत गरिएको छ। दृश्यात्मक चित्रणले कामुकता, सौन्दर्य र मृत्युको स्पष्टता बढाउँछ। अनुरित ध्वनि र विरोधाभासले समय, मृत्यु र प्रेमबीचको सम्बन्धलाई अझ प्रभावकारी बनाउँछ।

“टु हिज् कोय मिस्ट्रेसः” प्रेम, सौन्दर्य, समय र मृत्युका मिश्रित भावनालाई उत्कृष्ट रूपमा प्रस्तुत गर्ने १७औं शताब्दीको प्रतिनिधि कविता हो। कवितामा प्रेम र कामुकतालाई समय र मृत्युविरुद्धको प्रतिकारको रूपमा देखाइएको छ। पहिलो खण्डको विलासितापूर्ण प्रेम, दोस्रो खण्डको मृत्युको भय र तेस्रो खण्डको क्रियाशील कार्पे डिएम बीचको विरोधाभासले कविता प्रभावशाली बनाउँछ। कविता कामुकता वा रोमांसमा सीमित नभई मानव जीवनको अस्थिरता र मृत्युप्रतिको चेतनालाई उजागर गर्छ।

“टु हिज् कोय मिस्ट्रेसः” जीवन, मृत्यु, समय, प्रेम र कामुकताको दार्शनिक विवेचना पनि हो। कवि मार्भेलले प्रेमिकालाई तत्कालिक आनन्दको अनुभव गर्न प्रेरित गर्दै कार्पे डिएम—क्षणको सदुपयोग—को सन्देश दिएका छन्। कविता तीन मुख्य खण्ड—अनन्त प्रेमको कल्पना, समय र मृत्युप्रति चेतावनी, र जीवनको क्षणको सदुपयोग—द्वारा प्रेम र जीवनको गहिरो समझ पाठकमा जगाउँछ।

कविताले प्रेम र सौन्दर्यको आनन्दलाई केवल क्षणिक रूपमा नभई समय र मृत्युप्रतिको चेतनासहित अनुभव गर्न सिकाउँछ। यसको शैली, संरचना, र साहित्यिक उपकरणहरूले पाठकमा प्रेम, जीवन र मृत्युको संवेदनशीलता उत्पन्न गर्छ। यस कारणले यो कविता आज पनि साहित्यिक अध्ययन, दार्शनिक चिन्तन र मानव जीवनको मूल्य बुझ्न अत्यन्त प्रभावकारी स्रोत बनेको छ।