डोरी पर्खिरहेको भैंसी(कथा)

डोरी पर्खिरहेको भैंसी(कथा)

तोमनाथ उप्रेती

बिहानको आकाश अस्वाभाविक रूपमा चुप थियो। केही दिनअघि मात्र भोटेकोशीको गर्जनले रसुवाको त्यो बस्तीलाई तहसनहस पारेको थियो। अहिले नदी केही शान्त देखिन्थ्यो। तर उसको धमिलो पानीभित्र विनाशका अनगिन्ती कथा बगिरहेका थिए।

किनारमा ढुङ्गा, काठ, टिनका पाता, भाँच्चिएका फर्निचर र कपडाका टुक्रा छरिएका थिए। जहाँ घर थिए, त्यहाँ माटोको थुप्रो थियो। जहाँ गोठ थिए, त्यहाँ भग्नावशेष थियो। जहाँ मानिसका पाइला चल्थे, त्यहाँ नदीले नयाँ बाटो बनाएको थियो।

त्यही भग्नावशेषबीच एउटा कालो भैंसी उभिएकी थिई। शरीरभरि सुकिसकेको हिलो थियो। पछाडिको एउटा खुट्टामा चोट थियो। घाँटीमा पुरानो डोरी बाँधिएको थियो। डोरीको अर्को छेउ खाली थियो। ऊ बारम्बार एउटै दिशातिर हेरिरहन्थी। त्यो बाटो, जहाँबाट हरेक बिहान उसको मालिक हरिबहादुर घाँसको भारी बोकेर आउँथे। कहिले उसको टाउको मुसार्थे। कहिले कानको पछाडि खुज्याइदिन्थे। अनि भन्थे, “काली, आज धेरै दूध दे है।”

कालीले त्यसबेला पुच्छर हल्लाउँथी। त्यो उनीहरूको मौन संवाद थियो। आज त्यो आवाज थिएन। हरिबहादुर थिएनन्। घर थिएन। गोठ थिएन। तर काली अझै त्यहीँ थिई। उसले एकपटक लामो स्वरमा कराई—“भाँऽऽ…” आवाज पहाडमा ठोक्किएर फर्कियो। उसले फेरि बाटोतिर हेरी। मानौँ त्यो प्रतिध्वनिभित्र मालिकको आवाज खोजिरहेकी हो।

बाढी आउनुअघिसम्म हरिबहादुरको परिवार सामान्य जीवन बाँचिरहेको थियो। सानो घर थियो। घरसँगै गोठ थियो। खेतको थोरै जमिन थियो। काली उनीहरूको जीविकाको आधार थिई। उसले दिने दूध बेचेर घरको खर्च चल्थ्यो। छोरीको विद्यालयको शुल्क तिरिन्थ्यो। छोराको कापी–कलम किनिन्थ्यो। चाडपर्वमा घरमा मिठो खाना पाक्थ्यो। गरिबी थियो, तर घरमा आत्मीयता थियो।

साँझ हरिबहादुर गोठमा पुगेर कालीसँग कुरा गर्थे। “तँ नभए त हाम्रो घर चल्दैन नि।” काली टाउको हल्लाउँथी। उनी हाँस्थे। “के बुझिस्?” काली फेरि टाउको हल्लाउँथी। श्रीमती परबाट हेरेर मुस्कुराउँथिन्। बच्चाहरू कालीको वरिपरि खेल्थे। त्यस घरमा मानिस र पशुबीचको सम्बन्ध स्वार्थको मात्र थिएन। काली उनीहरूको परिवारकी सदस्यजस्तै थिई।

तर त्यो साँझ आकाश अचानक कालो भयो। पहिले सामान्य वर्षा भयो। त्यसपछि मुसलधारे पानी पर्न थाल्यो। भोटेकोशीको आवाज क्रमशः बदलियो। नदी फुल्दै गयो। हरिबहादुरले झ्यालबाट बाहिर हेरे। “नदी बढ्दैछ,” उनले भने। केही समयपछि पहाडतिर ठूलो आवाज आयो। ढुङ्गा, माटो र पानीको भयानक भेल बस्तीमाथि झर्यो। घरभित्र बच्चाहरू रोए। श्रीमतीले उनीहरूलाई अँगालो हालिन्। वृद्ध आमाले भगवान्को नाम लिइन्। हरिबहादुर भने कालीतिर दौडे। “डराउनु पर्दैन है,” उनले उसको घाँटी मुसारे, “म छु।” उनले डोरी खोल्न खोजे। तर हिलोले उनको पाइला अड्कायो। गोठको एउटा भित्तो भत्कियो। काली डराएर कराई। हरिबहादुरले डोरी ताने। “हिँड काली! हिँड!” त्यही क्षण अर्को भीषण छाल आयो। पानीले सबै कुरा छोप्यो। अँध्यारो भयो। त्यसपछि कसैले केही देखेन।

बिहान उद्धारकर्मीहरू पुगे। उनीहरूले देखेको दृश्य कुनै युद्धभूमिभन्दा कम थिएन। नदीले आफ्नो पुरानो बाटो बिर्सिएजस्तो थियो। बस्तीको स्वरूप हराइसकेको थियो। मानिसहरू भग्नावशेषमा आफन्त खोजिरहेका थिए। कसैले “बाबा!” भनेर चिच्याइरहेको थियो। कसैले “आमा!” भनेर बोलाइरहेको थियो। कसैले हराएको बच्चाको नाम दोहोर्याइरहेको थियो। तर नदीले कुनै उत्तर दिँदैनथ्यो। उद्धारकर्मीहरूले घाइतेलाई अस्पताल पठाए। केहीलाई सुरक्षित स्थानमा लगे। केही शव भेटिए। धेरै मानिस बेपत्ता भए। हरिबहादुरको परिवार पनि भेटिएन। कसैले उनीहरू सुरक्षित ठाउँमा पुगेको अनुमान गर्यो। कसैले बाढीले बगाएको हुन सक्ने बताए

। आशा र आशंकाबीच परिवारका आफन्तहरू दिनरात खोजिरहे। तर कुनै प्रमाण भेटिएन। दुई दिनपछि एक उद्धारकर्मीले भग्नावशेषमाथि एउटा कालो आकृति देखे। “त्यो के हो?” उनीहरू नजिक गए। काली थिई। ऊ अझै उही ठाउँमा उभिएकी थिई। शरीरमा हिलो थियो। घाँटीमा डोरी थियो। आँखामा थकान थियो। तर ऊ भागेकी थिइन।

उद्धारकर्मीले डोरी खोलिदिए। “अब तिमी स्वतन्त्र छौ,” युवकले भने। काली केही पाइला अघि बढिन्। तर फेरि फर्केर त्यही बाटोतिर हेरिन्। उनीहरूले उसलाई घाँस दिए। पानी दिए। टाउको मुसारे। तर कालीको दृष्टि एउटै ठाउँमा अडिएको थियो। मानौँ उसको मनले अझै एउटा आगन्तुकको प्रतीक्षा गरिरहेको थियो।

दिन बित्दै गए। राहत शिविरमा मानिसहरूका लागि चामल आयो। दाल आयो। कपडा आयो। औषधि आयो। तर कालीको मालिक आएन। बिहान उज्यालो भएपछि ऊ पुरानो बाटोतिर हेर्थी। दिउँसो गाडीको आवाज सुन्दा कान ठाडा पार्थी। मानिसहरू हिँडेर आउँदा केही पाइला अगाडि बढ्थी। अपरिचित अनुहार देखेपछि फेरि रोकिइहाल्थी।

साँझ पर्दा उसको आँखामा अनौठो उदासी देखिन्थ्यो। एक दिन राहत शिविरबाट एउटी सानी बालिका काली भएको ठाउँमा आइन्। उनको नाम माया थियो। मायाको उमेर धेरै थिएन। तर आँखामा उमेरभन्दा ठूलो दुःख थियो। उनका बाबु पनि बाढीपछि बेपत्ता थिए। उनले कालीलाई धेरैबेर हेरिन्। “तिम्रो पनि घर छैन?” काली मौन रहिन्।

माया फेरि बोली, “मेरो पनि घर छैन।” उनले आफ्नो हातमा भएको सानो रोटी कालीतिर बढाइन्। कालीले रोटी खाइन। माया उसको नजिकै बसिन्। केहीबेरपछि सोधिन्, “तिमी कसलाई पर्खिरहेकी हौ?” कालीले बाटोतिर हेरिन्। मायाले त्यो दृष्टि पछ्याइन्। उनको आँखामा आँसु भरियो। “म पनि बाबालाई पर्खिरहेकी छु।” त्यस क्षण दुई फरक प्राणीको पीडा एउटै ठाउँमा आएर भेटियो। एउटा बोल्न सक्दैनथ्यो। अर्को बोल्न सक्थी। तर दुवैसँग एउटै प्रश्न थियो—हराएका मान्छेहरू कहिले फर्कन्छन्?

त्यस रात माया कालीकै छेउमा सुतिन्।

राहत शिविरको टेन्टबाहिर चिसो हावा चलिरहेको थियो। टाढा भोटेकोशीको गर्जन सुनिन्थ्यो। बाढी रोकिएको थियो, तर नदीको आवाजमा अझै विनाशको भय बाँकी थियो। आकाश बादलले ढाकिएको थियो। मायालाई निद्रा लागेन।

उनले आँखा चिम्लिइन् र हात जोडिन्।

“भगवान्, मेरो बाबालाई फर्काइदिनू।”

केहीबेर मौन बसेपछि उनले फेरि बिस्तारै भनिन्, “अनि कालीको मालिकलाई पनि।”

कालीले आफ्नो टाउको मायाको नजिक ल्याई। मायाले उसको घाँटी समातिन्। कालीले पहिलोपटक आफ्नो टाउको उनको काँधमा राखी। माया रोइन्। काली चुप रहिन्। तर उसको मौनतामा अनौठो सान्त्वना थियो। त्यस रात एउटा बालिका र एउटा पशुले शब्दविनै एकअर्काको पीडा बाँडे।

बिहान मायाले कालीको शरीरमा लागेको माटो सफा गरिन्। घाउमा औषधि लगाइन्। काली चुपचाप उनलाई हेरिरही। मानिसले जनावरलाई पाल्तु भन्छ। तर विपत्तिको समयमा कहिलेकाहीँ जनावरले नै मानिसलाई सहारा दिन्छ।

भोलिपल्ट केही मानिस जीवित भेटिएको खबर आयो। मायाको मुहार उज्यालियो। उनी दौडिइन्।

“बाबा भेटिनुभयो?”

उत्तर नकारात्मक थियो।

माया केही क्षण स्थिर भइन्। त्यसपछि आँसु झार्दै काली भएको ठाउँमा फर्किइन्। उसको अगाडि बसेर भनिन्, “उहाँ आउनुहुन्छ होला नि?”

कालीले उत्तर दिन सक्दिनथी। उसले केवल मायाको हात चाटी। माया कालीलाई अँगालो हालेर रोइन्। उद्धारकर्मीहरू पनि भावुक भए। विपत्तिले उनीहरूका घर र प्रियजन खोसेको थियो। तर त्यसै विपत्तिले एउटा नयाँ सम्बन्ध जन्माएको थियो।

त्यस दिनदेखि माया हरेक बिहान कालीसँग भेट्न थालिन्। घाँस खुवाउँथिन्। पानी दिन्थिन्। बाबुको सम्झना सुनाउँथिन्। काली मौन श्रोताजस्तै उनको कुरा सुन्थी।

एक सातापछि कालीलाई सुरक्षित गोठमा लैजाने निर्णय भयो। नयाँ गोठमा पानी, घाँस र दाना सबै थियो। तर काली जान मानिन। उसको आँखा पुरानो भग्नावशेषतिर थियो। त्यहाँ हरिबहादुरको घरको केही अवशेष र एउटा पुरानो काठको खम्बा मात्र बाँकी थियो।

मायाले डोरी समातिन्।

“हिँड काली। यहाँ अब केही बाँकी छैन। हामी दुवैले नयाँ घर खोज्नुपर्छ।”

कालीले बिस्तारै पाइला चालिन्। केही पर पुगेर पछाडि फर्किइन्। पुरानो खम्बातिर हेरिन् र लामो स्वरमा कराइन्।

“भाँऽऽ…”

पहाडले त्यो आवाज फर्कायो।

मायाका आँखा रसाए।

“हामी उहाँलाई बिर्सँदैनौँ।”

महिनौँ बिते। बस्तीमा घर बन्न थाले। बाटो र पुल पुनर्निर्माण हुन थाले। माया विद्यालय जान थालिन्। काली पनि स्वस्थ हुँदै गई। तर उसको प्रतीक्षा पूर्ण रूपमा मरेन। टाढाबाट गाडीको आवाज आउँदा ऊ कान ठाडा पार्थी। अपरिचित मानिस देख्दा बाटोतिर हेर्थी।

एक साँझ मायाले उसको घाँटीको पुरानो डोरी खोलिन्।

“अब तिमी स्वतन्त्र छौ।”

कालीले भोटेकोशीलाई हेरिन्। सूर्य पहाडपछाडि डुब्दै थियो। त्यही नदीले उनीहरूको संसार बगाएको थियो। तर त्यही नदी निरन्तर बगिरहेको थियो। मानौँ जीवन पनि दुःखपछि रोकिँदैन भन्ने पाठ पढाइरहेको हो।

“घर जाऔँ,” मायाले भनिन्।

यसपटक काली अघि बढी। माया पछिपछि लागिन्।

पछाडि उजाड बस्ती थियो। अगाडि अनिश्चित भविष्य। तर उनीहरू सँगै थिए।

हरिबहादुर फर्किएनन्। मायाका बाबु पनि फर्किएनन्। केही प्रतीक्षाहरू जीवनभर अधुरा रहन्छन्। केही प्रश्नहरूको उत्तर कहिल्यै आउँदैन। तर जीवन त्यहीँ समाप्त हुँदैन।

कालीले मालिक गुमाएर एउटा साथी पाई। मायाले बाबु गुमाएर एउटा मौन सहारा भेटिन्। उनीहरूको सम्बन्ध रगतको थिएन। त्यो दुःखबाट जन्मिएको सम्बन्ध थियो।

भोटेकोशी बगिरह्यो।

उसको गर्जनमा विनाशको इतिहास थियो। तर प्रवाहमा जीवनको निरन्तरता पनि थियो।

सबै कुरा हराए पनि प्रेमको एउटा धागो बाँकी रहन्छ। कहिलेकाहीँ त्यही धागो समातेर मानिस फेरि बाँच्न सिक्छ। र कहिलेकाहीँ, बोल्न नसक्ने एउटा पशुको आँखामा मानिसले आफूभित्र हराएको मानवीयता फेरि भेट्टाउँछ।