कथाः हिरासतको क्षण

कथाः हिरासतको क्षण

तोमनाथ उप्रेती

सूर्यको पातलो रगत जस्तो प्रकाश आकाशको छेउमा झुण्डिएको थियो। युक्रेनको सिमाना, जहाँ बिहानको शान्ति कहिल्यै फर्किने छैन भन्ने अन्धकार छायाँले ढाकिसकेको थियो, त्यहीँ दुई नेपाली युवाहरू – रौतहटका प्रकाश र बाग्लुङका रमेश (नाम परिवतर्न) हिरासतमा थिए। उनीहरूको आँखामा डर र आशाको मिश्रित भाव थियो। भुइँ चिसो र पर्खालहरू ढुङ्गा र धातुको मिश्रणले बनेका थिए। जीवन त्यहाँ  प्रतीक्षा र डरको नाम थियो।

रमेशले आफ्ना हात जोडेर प्रार्थना गर्यो, “भगवान, हामीलाई ज्यानसंग फर्काउनुस्।” तर प्रकाशको मन थाकिसकेको थियो। उसको मनले बारम्बार भने, “युद्धले  देशलाई होइन, हाम्रो आत्मालाई पनि तोड्न सक्छ। यदि हामी डर र द्वेषमा हराउँछौं भने, हाम्रो चेतनाले कहिल्यै प्रकाश पाउँदैन।”

हिरासतको कोठा सानो थियो। एउटा सानो झ्यालबाट आउने घामको किरणले तिनको अनुहारलाई हल्का उज्यालोमा डुबाएको थियो, तर त्यो प्रकाश पनि डरको घामलाई पगाल्न असफल थियो। दीवारमा युद्धको निशान, धुलो, र पुराना रगतका दागले मानव पीडाको स्मृति बोकेको थियो। यहाँ प्रत्येक ध्वनि मृत्युको रमेश जस्तो लाग्थ्यो—कहिलेकाहीँ हावामा बम विस्फोटको गहिरो आवाज घुँडा तन्काउने गरी प्रतिध्वनित हुन्थ्यो।

उद्धारको प्रक्रिया बर्लिनस्थित नेपाली दूतावासको सक्रियतामा अघि बढिरहेको थियो। टेलिफोनको शीतल आवाजले थोरै आशा जगायो। तर त्यहाँको समय र दूरीले मानवीय पीडालाई अझ गहिरो बनाइरहेको थियो। दुई युवाहरूले एकअर्कालाई हेरे, आँखा नमी रह्यो, र मौनता मात्र रह्यो। त्यो मौनता  शान्तिको प्रतीक होइन, युद्धले सिर्जना गरेको असहायताको प्रतीक पनि थियो।

सिमाना सुरक्षा कार्यालयका अधिकारीहरू, स्थानीय नागरिक, र गैरआवासीय नेपाली संघका प्रतिनिधिहरू निरन्तर प्रयास गरिरहेका थिए। युद्धले सडक, घर, र वातावरणलाई त्रासदीपूर्ण बनाइरहेको थियो। बमका निशान, ध्वंसित भवनहरू, र युद्धले छाडेको भुइँको गहिरा खाल्डाहरूले मानवीय असहायतालाई उजागर गर्दै थिए। तर त्यही बीच मानवीय करुणा र सहयोगले जीवनको आशा जगाइरहेको थियो।

प्रकाशले मनमा विचार गर्यो: “धेरैलाई लाग्छ कि युद्ध  भौतिक विनाश हो। तर युद्धले मानिसको आत्मालाई पनि तोड्छ। भय, द्वेष, लालच—यी सबैले हाम्रो चेतनालाई छिचोल्छ। यदि हामीले यस पीडामा पनि दया र करुणा खोज्दैनौं भने, हामी पूर्णतया हराउँछौं।”

रमेशले उत्तर दियो, “सत्य भनेको  बाहिरी परिस्थिति मात्र होइन। हाम्रो भित्री चेतनाको अवस्था बाहिरी जीवनसँग घनिष्ठ रूपमा जोडिएको छ। जब सम्म हामी भित्री शान्ति खोज्दैनौं, बाहिरी युद्धले कहिल्यै समाप्त हुँदैन।”

उद्धारको दिन आइपुग्यो। हिरासतको ढोका खोलियो। चिसो हावाले उनीहरूको अनुहार छाम्यो। बाहिर, धुवाँले ढाकेको आकाश र छायाँले भरिएको सडकले उनीहरूलाई स्वर्ग वा नरकबीचको जस्तो अनुभूति दिलाइरहेको थियो। युद्धले जीवनलाई स्थिर बनाउँदैन। तर बर्लिनस्थित नेपाली दूतावासको सक्रियता र मानवताको प्रकाशले तिनलाई ज्यान बचाउने आशा दिएको थियो।

सडकमा हिँड्दा, हरेक छायाँले मृत्युको रमेश बोकेको थियो। धुलोले ढाकेको सडक, बिनावाटिका खाल्डो, बमका निशानले भरिएका पर्खाल—यी सबैले मानवीय असहायता र युद्धको अमानवीयता सम्झाइरहेका थिए। तर एकै साथ, मानिसहरूले देखाएका करुणा र सहयोगले जीवनको आशा जगाइरहेको थियो।

यात्राको क्रममा उनीहरू दार्शनिक विचारमा खोसिन्थे। “किन मानिसहरू युद्ध गर्छन्?” जयप्रकाशले प्रश्न सोध्यो। सन्देशले चुपचाप चारैतिर फैलिएको धुलो, बमका निशान, र वीरान सडकलाई हेरेर भन्यो, “युद्ध  शक्ति र लालचको खेल हो भन्ने होइन। यसले हाम्रो भित्री मनको अन्धकारलाई पनि प्रकट गर्छ। द्वेष, अहंकार, लोभ र असुरक्षा—यी सबै भावनाहरू मानिसलाई हिंसाको बाटोमा डोर्याउँछन्। जबसम्म हामी आफ्नै चेतनामा उज्यालो ल्याउँदैनौं, बाहिरी युद्ध कहिल्यै समाप्त हुँदैन। युद्ध  शरीरमा होइन, आत्मामा पनि हुन्छ।” जयप्रकाशले टाउको झुकायो, विचारमा हराउँदै।

रमेशले उत्तर दियो, “मानव चेतना सतत् द्वन्द्वमा रहन्छ। बाहिरको युद्ध  हाम्रो भित्री द्वन्द्वको प्रतिबिम्ब हो। जब हामी बाहिरको युद्धलाई भित्रको संघर्षसँग तुलना गर्छौं, तब हामी समझन्छौं कि युद्ध  शरीरमा होइन, आत्मामा पनि छ। सत्य, करुणा, र विवेकले मात्र हामीलाई उद्धार गर्न सक्छ।”

उद्धारको यात्रा  भौतिक गति मात्र थिएन। यो आत्मा, विवेक र चेतनाको यात्रा थियो। प्रत्येक पाइला अनिश्चयता, भय र अविश्वासले भरिएको थियो, तर त्यही भयले उनीहरूलाई सचेत बनायो। जीवनका अस्थिर क्षणहरूले चेतनालाई उजागर गर्छन्, र संकटले भित्री शक्ति र धैर्यको परीक्षा लिन्छ। भय पिपासा होइन; यो आत्मालाई जाग्रत बनाउने शिक्षक हो। जब मानिसले डरको सामना गर्छ, तब उसले  जीवनको मूल्य बुझ्दैन, बरु आत्माको गहिराईमा प्रवेश गर्छ। उद्धारको वास्तविक अर्थ भौतिक भन्दा बढी, चेतना र विवेकको पुनर्जन्ममा निहित हुन्छ।

यात्राको क्रममा उनीहरूले भोगेका दृश्यहरूले  आँखाले देखिने पीडा थिएन, तर आत्मामा गहिरो छाप छोड्ने अनुभव थिए। बमले ध्वस्त घरहरू, सडकमा लडिरहेका असहाय बच्चाहरू, वृद्धहरूको पीडा—यी सबैले मानव जीवनको नाजुकता र असहायता उजागर गर्यो। जयप्रकाशले मनमनै सोच्यो, “मानवता  अस्तित्वमा सीमित छैन; यो हाम्रो कर्ममा, हाम्रो करुणा र दयामा प्रकट हुन्छ। जब हामी अरूको पीडामा संवेदना अनुभव गर्छौं, त्यसलाई हृदयमा आत्मसात गर्छौं, तब मात्र हामी वास्तविक मानवता बुझ्छौं। कर्म र करुणा नै जीवनको साँचो मूल्य हुन्।”

सिंहावलोकन गर्दै, उनीहरूले महसुस गरे—युद्धको पीडा  भौतिक होइन। यो चेतना र नैतिकताको परीक्षा हो। उद्धारको दिन उनीहरूले बुझ्न थाले—“यदि हामी भित्री शान्ति, विवेक, र करुणा खोज्छौं भने बाहिरी परिस्थितिले हामीलाई कहिल्यै पराजित गर्न सक्दैन।”

नेपाली भूमिमा पाइला राख्दा उनीहरूको हृदयमा आत्मिक अनुभूति उठिरहेको थियो। जीवनको अर्थ, कर्मको मूल्य, र दायित्वको महत्त्व स्पष्ट रूपमा महसुस भयो। परराष्ट्र मन्त्रालयले उद्धारको खबर सार्वजनिक गर्यो, तर यो केवल समाचार मात्र थिएन। यो कथा मानव चेतना, करुणा, र विवेकको विजयको थियो। युद्धको अन्धकार र पीडाले भत्काएका शरीर र आत्मालाई उद्धार र मानवताका प्रकाशले जोडेको थियो। जब मानिसले करुणा र दया अपनाउँछ, तब मात्र जीवनले वास्तविक अर्थ पाउँछ र आत्माको पुनर्जन्म हुन्छ।

यात्रा समाप्त भए पनि, उनीहरूको मनमा प्रश्न रह्यो। “कसरी मानवीय समाज युद्धको विपत्ति र असमानताबाट मुक्त हुन सक्छ?” जवाफ सरल थिएन। तर, आत्मा र चेतनामा विश्वास राख्दा, मानिसले आफैंमा प्रकाश खोज्न सक्छ।

प्रकाश र रमेशले सिकेका थिए—“युद्धको पीडा  भौतिक होइन। यो आत्मा, चेतना, र नैतिकताको परीक्षा हो। जब हामी सही मार्ग रोज्छौं, दया, करुणा, र विवेकको साथ अघि बढ्छौं, तब मात्र हामी उद्धार र पुनर्जन्मको अनुभव गर्छौं।”

यात्राको अन्तिम चरणमा उनीहरूले गहिरो अनुभूति गरे। मानव जीवनको मूल्य केवल अस्तित्वमा होइन। यो कर्म, नैतिकता, र चेतनामा छ। शरीर युद्धले भत्काउन सक्छ। तर चेतना त्यहाँसम्म सीमित गर्न सक्दैन। मानवीय पीडा र त्रासदीले चेतनालाई अझ बलियो बनाउँछ। प्रत्येक चुनौतीले आत्मालाई परीक्षा दिन्छ।

रमेशले मनमनै भन्यो, “हाम्रो कार्य नै जीवनको मर्म हो। हाम्रो चेतना नै वास्तविक शक्ति हो। हाम्रो करुणा नै उद्धार हो।” जयप्रकाशले टाउको हल्लायो। उसले महसुस गर्यो—सत्य, दया र विवेकले मात्र जीवनलाई अर्थ दिन्छ। युद्ध, विपत्ति, र पीडा जीवनको भाग हुन्। तर ती पीडाले चेतनालाई कमजोर बनाउँदैन। बरु, ती आत्मालाई बलियो बनाउँछन्।

प्रत्येक क्षणमा निर्णय, सोच, र कर्मले हामीलाई परिभाषित गर्छ। मानवता केवल शब्दमा होइन। यो व्यवहार, संवेदना, र नैतिकताको अभ्यासमा छ। जब हामी पीडितसँग करुणा देखाउँछौं, तब मात्र हामी मानवता अनुभव गर्छौं। जीवनको वास्तविक उद्धार भौतिक सुरक्षा होइन। यो चेतना र आत्माको विकासमा छ।

प्रकाशले उत्तर दियो, “सत्य, करुणा, र विवेकको प्रकाशले मात्रै हामीलाई जीवन र मृत्युको द्वन्द्वबाट पार लगाउँछ। उद्धार केवल भौतिक सुरक्षा होइन। यो चेतनाको पुनर्जन्म हो। जब हामी डर, हिंसा र द्वेषको अन्धकारमा पनि सत्य र करुणालाई अपनाउँछौं, तब मात्र हामी आत्मा र चेतनाको वास्तविक उद्धार अनुभव गर्छौं।”

यात्रा समाप्त भए पनि, उनीहरूको आत्मा, अनुभव, र पीडा हाम्रो चेतनामा सधैं सम्झाइरहन्छ। युद्धले शरीरलाई मात्र भत्काउँछ। तर चेतनाको अन्धकारलाई सीमित गर्न सक्दैन। प्रत्येक बमको विस्फोट, ध्वस्त घर, र वीरान सडकले केवल मृत्यु देखाउँछ। तर त्यसै बीच मानव करुणा र दया उज्यालोको किरण झैं चम्कन्छ।

उद्धार केवल भौतिक राहत होइन। यो अनुभव, विवेक, र आत्मिक जागरण हो। भय र पीडाले चेतनालाई कठिन परीक्षा दिन्छ। तर परीक्षा पछि, आत्माले बल पाउँछ। पीडा केवल पिपासा होइन। यो चेतनाको शिक्षक हो। युद्धले हाम्रो दृष्टिलाई कटु बनाउँछ। तर करुणा र सत्यले दृष्टिलाई उज्यालो बनाउँछ।

प्रकाशले मनमनै सोच्यो, “युद्ध केवल बाहिरी होइन। यो भित्री द्वन्द्वको प्रतिबिम्ब हो। जबसम्म हामी आत्मामा शान्ति, विवेक, र करुणा खोज्दैनौं, बाहिरी युद्ध कहिल्यै समाप्त हुँदैन।” सन्देशले टाउको झुकायो। उसको मनमा गहिरो आध्यात्मिक अनुभूति उठ्यो। जीवनको मूल्य केवल जीवित रहनामा होइन। यो कर्म, नैतिकता, र चेतनाको विकासमा छ।

उद्धारले उनीहरूलाई मात्र बचाएन। यसले उनीहरूको चेतना, आत्मा र मूल्य प्रणालीलाई पनि पुनःनिर्माण गर्यो। युद्धको त्रासदीले मानवता र करुणाको महत्व उजागर गर्यो। प्रत्येक चुनौतीले चेतनालाई बलियो बनाउँछ।युद्धको अन्धकारमा पनि मानवता, करुणा, र दया उज्यालोको किरण बन्न सक्छ। त्यो किरणले हामीलाई भित्री शान्ति र विवेकको मार्ग देखाउँछ। हामीलाई मात्र आवश्यक छ—त्यो प्रकाश देख्ने र आत्मसात गर्ने। जीवनको वास्तविक उद्धार केवल शरीरको सुरक्षा होइन। यो चेतना, करुणा, र विवेकको उदय हो।

प्रकाश र सन्देशको यात्रा अन्तिम चरणमा थियो। उनीहरू युद्धले विहीन सडकमा अघि बढिरहेका थिए। अचानक, टाढाबाट धमाका भयो। धुलो र ध्वंसित कंक्रीटको बीचबाट एक बच्चा उनीहरूको सामु आयो। अनुहार रगतले भरिएको थियो। उसको आँखामा अन्धकार र डर मिसिएको थियो। प्रकाश र सन्देश स्तब्ध भए।बच्चाले चुपचाप हात फैलाएर उनीहरूको ध्यान तान्यो। सन्देशले तुरुन्त बच्चालाई अँगाल्यो। उसको हृदयमा करुणाको आँसु आए। “हामी केवल आफ्ना लागि बाँचिरहेका छैनौं,” जयप्रकाशले मनमनै सोच्यो। “हाम्रो जीवनको वास्तविक मूल्य अरूको पीडा बुझ्न र राहत दिनमा छ।”त्यो क्षण अप्रत्याशित थियो। युद्धले मात्र पीडा दिएको थिएन। यसले मानवता, करुणा, र साहसको शक्ति पनि देखाएको थियो। उनीहरूले बुझे—उद्धार चेतना, दया र विवेकको पुनर्जन्म हो।

जब उनीहरू बच्चासँगै अघि बढे, सूर्यको पातलो प्रकाशले धुलो र ध्वंसित सडकलाई हल्का उज्यालो बनायो। जीवन, मृत्यु, युद्ध र पीडाको बीचमा, उनीहरूले अनुभव गरे—सत्य, करुणा र विवेकको प्रकाश नै वास्तविक उद्धार हो।