विवशताको मृत्यु(कथा)

विवशताको मृत्यु(कथा)

तोमनाथ उप्रेती

गुल्मीका पहाडहरू साँझसँगै मौन बस्थे। डाँडामाथि कुहिरो झर्थ्यो। जङ्गलबाट चिसो हावा आउँथ्यो। गाउँ सानो थियो। मानिसहरू सरल थिए। उनीहरूको सम्पत्ति धेरै थिएन। केही रोपनी जमिन थियो। केही गाईबस्तु थिए। वर्षभरि खाने अन्न थियो। त्यही अन्न उनीहरूको जीवन थियो। त्यही पसिना उनीहरूको सम्पत्ति थियो।

तर केही वर्षदेखि गाउँमा अर्को मालिक आएको थियो। त्यो मालिक मानिस थिएन। त्यो जंगली बँदेल थियो। हरेक रात बँदेलको हुल आउँथ्यो। मकै उखेल्थ्यो। कोदो कुल्चिन्थ्यो। आलु खन्थ्यो। धानका बिरुवा भाँच्थ्यो। किसान बिहान खेतमा पुग्दा पसिना र आशा दुवै माटोमा मिसिएको देख्थे। उनीहरू रोए पनि कसैले सुन्दैनथ्यो। सरकार टाढा थियो। जंगल नजिक थियो। पीडा अझ नजिक थियो।

त्यही गाउँमा भेषराज र हुमकला बस्थे। साठी वर्ष नाघेका दुई जीवन। एउटै घर। एउटै चुलो। एउटै सपना। उनीहरूका दुई छोरा विदेशमा थिए। दुबईको तातो मरुभूमिमा पसिना बगाइरहेका थिए। एउटी छोरी आफ्नै घरमा थिइन्। पुरानो घरमा अब दुईवटा मात्र सास बाँकी थिए। बिहान हुमकला चिया पकाउँथिन्। भेषराज बारीतिर जान्थे। बेलुका उनीहरू एउटै पिँढीमा बसेर आकाश हेर्थे। धेरै कुरा बोल्दैनथे। लामो दाम्पत्यमा मौनताले पनि भाषा सिकिसकेको थियो। एउटा मुस्कान नै पर्याप्त हुन्थ्यो। एउटा नजरले नै चिन्ता बुझिन्थ्यो।

तर पछिल्ला महिनाहरूमा त्यो मुस्कान हराउँदै गयो। खेत बारम्बार उजाडिन थाल्यो। ऋण बढ्न थाल्यो। उमेर घट्दै गयो। शरीर कमजोर बन्दै गयो। तर दुःख बलियो हुँदै गयो। एक बिहान भेषराज खेतको बीचमा उभिए। उखेलिएको मकै हेरे। कुल्चिएको बाली हेरे। माटो समाते। आँखाबाट आँसु झर्यो। उनले पहिलो पटक आफूलाई असहाय महसुस गरे।

त्यस दिन गाउँका केही मानिसहरू भेटिए। सबैको कथा एउटै थियो। सबैको खेत उजाडिएको थियो। कसैले भन्यो, “अब करेन्टको धराप राख्नुपर्छ।” अर्कोले भन्यो, “हामीले पनि राखेका छौँ। बँदेल आउँदैन।” कसैले कानुनको कुरा गरेन। कसैले जोखिम सम्झिएन। विवशताले सबै तर्क जितेको थियो। भेषराज धेरै बेर चुप लागे। घर फर्किए। हुमकलाले उनको अनुहार हेरेर सबै बुझिन्। उनले केही सोधिनन्। केवल चिया अघि सारिन्।

साँझ पर्दै जाँदा भेषराजले तार निकाले। बिजुलीको पोलबाट बारीसम्म ताने। काँडाझाडीबीच सावधानीका साथ बाँधे। धराप तयार भयो। हुमकला टाढाबाट हेर्दै थिइन्। उनको मनमा डर थियो। उनले बिस्तारै भनिन्, “होस गर्नू।” भेषराजले हल्का मुस्कुराउँदै भने, “तिमी राति त्यता नजानू।” हुमकलाले टाउको हल्लाइन्। तर भाग्यले त्यो टाउको हल्लाइलाई सम्झौता मानेन।

रात गहिरिँदै गयो। पहाड अँध्यारो भयो। झ्याउकिरा कराए। कुकुर भुके। हावाले झ्याल हल्लायो। घडीले मध्यरात काट्यो। भेषराज थकानले गहिरो निद्रामा थिए। हुमकला भने बारम्बार ब्युँझिरहिन्। उनको मन खेतमै थियो। त्यही बेला बाहिर झाडी हल्लिएको आवाज आयो। फेरि केही खसेको जस्तो सुनियो। उनलाई लाग्यो, “सायद बँदेल धरापमा पर्यो।” उनले श्रीमान्लाई उठाउन खोजिनन्। उनी धेरै थाकेका थिए। उनी आफैँ टर्च समातेर निस्किइन्। ढोका बिस्तारै खोलिन्। आँगन पार गरिन्। चिसो शीत खुट्टामा टाँसियो। हावाले आँचल उडायो। आकाशमा चन्द्रमा बादलभित्र लुकेको थियो। बाटो अँध्यारो थियो। तर चिन्ताले आँखा उज्यालो बनाएको थियो। उनी बिस्तारै बारीतिर पुगिन्।

टर्चको मधुरो उज्यालो घाँसमाथि नाचिरहेको थियो। केही क्षण सबै शान्त थियो। उनले अर्को पाइला चालिन्। अचानक उनको खुट्टाले एउटा तार छोयो। एकैछिनमा भीषण झट्का लाग्यो। शरीर थर्थरायो। मुखबाट चिच्याहट निस्कियो। रात च्यातियो। चराहरू झस्किए। पहाड प्रतिध्वनित भयो। तर करेन्टले उनको शरीरलाई कस्सिएर समातिसकेको थियो। केही सेकेन्डले जीवन र मृत्यु छुट्याइदियो।

छिमेकीहरूले आवाज सुने। सबै दौडिए। कसैले छुन सकेन। तार अझै जीवित थियो। बिजुली अझै बगिरहेको थियो। मानिसहरू डराए। कसैले प्रहरीलाई खबर गरे। कसैले गाउँमा कराए। कसैले भगवानलाई पुकारे। उता भेषराज अझै निद्रामै थिए। उनी सपनामा हरियो खेत देखिरहेका थिए। सपनामा हुमकला हाँसिरहेकी थिइन्। अचानक ढोका जोडले बज्यो। उनी झस्किए। बाहिर निस्किए। छिमेकीको अनुहार सेतो थियो। कसैले केही बोलेन। सबैले उनको हात समाते। बारीतिर दौडाए। टर्चको उज्यालोमा उनले आफ्नो संसार भुइँमा लडेको देखे।

हुमकला निस्पन्द थिइन्। चुरा फुटेका थिए। सिन्दूर पसिनासँग मिसिएको थियो। एउटा चप्पल टाढा परेको थियो। टर्च अझै बलिरहेको थियो। भेषराजको शरीर काँप्यो। उनले “हुमकला” भनेर बोलाए। उत्तर आएन। फेरि बोलाए। फेरि मौनता मात्र फर्कियो। उनले छुन खोजे। प्रहरीले रोके। उनी घुँडा टेकेर बसे। उनको स्वर फुट्यो। आँसु रोकिएन। एम्बुलेन्स आयो। अस्पतालतर्फ दौडियो।

बाटोभरि भेषराज एउटै वाक्य दोहोर्याइरहे। “मैले बँदेलका लागि राखेको थिएँ।” “मैले यस्तो चाहेको थिइनँ।” “भगवान, एकपटक बचाइदिनुहोस्।” तर अस्पतालको ढोका कहिलेकाहीँ प्रार्थनाभन्दा कठोर हुन्छ। बिहान चिकित्सक बाहिर आए। अनुहार गम्भीर थियो। उनले छोटो वाक्य बोले। “उहाँ अब हुनुहुन्न।”

त्यो वाक्यले एउटा परिवारको इतिहास बदलिदियो। भेषराज भुइँमै ढले। उनको रुवाइ सुनेर अस्पतालका भित्ताहरू पनि मौन भए। विदेशमा रहेका छोराहरूलाई फोन गरियो। हजारौँ किलोमिटर टाढा मरुभूमिमा मोबाइल बज्यो। छोराले खुसी हुँदै फोन उठाए। केही क्षणपछि उनको संसार पनि भत्कियो। शब्दहरू हराए। आँसु मात्रै बाँकी रहे।

गाउँभरि खबर फैलियो। सबै घरमा दुःख पस्यो। मानिसहरूले विद्युतीय धरापबारे कुरा गर्न थाले। कसैले किसानलाई दोष दिए। कसैले राज्यलाई। कसैले जंगली जनावरको समस्या सम्झिए। तर सत्य धेरै गहिरो थियो। यो केवल एउटा दुर्घटना थिएन। यो विवशताको मृत्यु थियो। यो गरिब किसानको असहायपनको मृत्यु थियो। यो नीतिगत कमजोरीको परिणाम थियो। यो परिवारको सपनाको अन्त्य थियो।

प्रहरीले भेषराजलाई अनुसन्धानका लागि नियन्त्रणमा लियो। उनको अनुहारमा अपराधीको घमण्ड थिएन। केवल पश्चात्ताप थियो। उनले कसैको हत्या गर्ने योजना बनाएका थिएनन्। उनले केवल आफ्नो बाली जोगाउन खोजेका थिए। तर भाग्यले बाली होइन, उनको जीवन नै खोस्यो। केही दिनसम्म हुमकलाको शव अस्पतालमै रह्यो। छोराहरू विदेशबाट फर्कने प्रतीक्षा भयो।

चिसो शवगृहमा एउटा आमाको शरीर मौन थियो। घरमा उनको कुर्सी खाली थियो। चुलो चिसो थियो। बिहानको चिया बन्द भयो। साँझको मुस्कान हरायो। भेषराज घर फर्किए। भित्तामा टाँसिएको पुरानो तस्वीर हेरे। तस्वीरमा हुमकला हाँसिरहेकी थिइन्। उनले तस्वीर छोए। आँखा बन्द गरे। बाहिर वर्षा सुरु भयो। बारीमा बाँधिएको तार हटाइयो। करेन्ट बन्द भयो। तर एउटा बूढो मानिसको हृदयमा बगेको करेन्ट कहिल्यै बन्द भएन।

प्रत्येक रात उनी झस्किएर उठ्छन्। उनलाई अझै त्यो चिच्याहट सुनिन्छ। उनलाई अझै टर्चको उज्यालो देखिन्छ। उनलाई अझै लाग्छ, हुमकला ढोकाबाट भित्र पस्दैछिन्। तर ढोका खुल्दैन। आवाज आउँदैन। केवल मौनता आउँछ। कहिलेकाहीँ मानिसले मृत्यु खोज्दैन। उसले केवल आफ्नो जीवन बचाउन खोज्छ। तर गलत उपायले कहिलेकाहीँ आफ्नै संसार समाप्त गरिदिन्छ।

एउटा विद्युतीय धरापले त्यस रात कुनै जंगली बँदेल मारेन। त्यसले एउटा घरको हाँसो मार्यो। एउटा श्रीमान्को जीवन मार्यो। दुई छोराको आमा खोस्यो। एउटी छोरीको आश्रय खोस्यो। एउटा गाउँको विश्वास तोड्यो। र पहाडको हावामा सधैँका लागि एउटा प्रश्न छोडेर गयो। भोक, विवशता र असुरक्षित उपायबीच सबैभन्दा ठूलो शिकार आखिर मानिस नै किन बन्छ?