कथाः आर्यघाटको धुँवामा

              कथाः आर्यघाटको धुँवामा

तोमनाथ उप्रेती

बागमती किनार, २०८२ सालको साउन महिना ।
आकाशमा घना बादलहरू टाँसिएका थिए। एकछिन अघिसम्मको झमझमी वर्षाले घाटको ढुंगामा फिसलन थपेको थियो। बागमतीको पानी वर्षाको भेलले धमिलो भएर गर्जिँदै बगिरहेको थियो, मानौँ केही भन्न खोजिरहेको हो—तर कोही सुनिरहेको छैन।

आर्यघाटको चिता नं २ मा आगो दन्किरहेको थियो। ६४ वर्षका राम नेपाल (नाम परिवर्तन) को शरीर आधा भन्दा बढी जलिसकेको थियो।
धुँवामा बारम्बार वर्षाको थोपा टपकिँदै, धपधपाउने आगोलाई कहिले शान्त पार्ने जस्तो, कहिले अझ बल दिने जस्तो भइरहेको थियो।

भीड थोरै बाक्लो थियो—कतै छाता, कतै भिजेका लुगा, कतै आगोको रापमा टोक्सिएको मान्छेहरूको अनुहार।
ती भीडमा दुई मान्छे अलि नजिकै घुमिरहेकै थिए—घाँटीमा पुरानो गम्छा, अनुहारमा सानो ठट्टा र लोभी आँखा। उनीहरूलाई धेरैले वास्ता गरेनन्, किनकि आर्यघाटमा अनेक प्रकारका मानिसहरू आउँछन्—शोक, व्यापार, दर्शन, वा यत्तिकै हेर्न।

मृतकका छोरा अर्जुन  टाढाबाटै भिजेको टप टप आवाजसँगै लास जलिरहेको हेरेका थिए। उनका आँखा रातो थिए—रातको रोदनको कारण मात्र होइन, कुनै गहिरो असहायताको कारणले पनि।

त्यसैबेला, घाटमा वर्षाको आवाजभन्दा पनि कान फोड्ने खुसफुस गुञ्जियो। एक ब्रामण—धोती भिजेको, अनुहारमा थकाइ र हातमा कालो दाग—चुपचाप लासको जलिसकेको भागतर्फ ढल्किए। उनको नाम हरिहर शर्मा, घाटमा दाहसंस्कार कर्म गर्ने पुरानो कामदार।
उनले आगोको छेउबाट केही हड्डी र मासु जस्तो देखिने टुक्रा निकालेर भिजेको गम्छामा बेरे।

यो देख्ने मान्छेहरू मध्ये एक थिए भीडमा उभिएका मुरारी, जो बागमती किनारका पुराना चिया पसले। उनी चुप लागे, तर उनका आँखाले दृश्यलाई तुरुन्तै समाते—जस्तो शिकारीले जंगलको हलचल समाउँछ।

“कसलाई दिइराछ?” टाढाबाट एक जना भिजेको छातासहितको मानिसले सोध्यो।
हरिहरको अनुहारमा हल्का तिक्त मुस्कान फैलियो, “त्यो त… कामकाजी कुरा हो, बुझेर के गर्नु?”

त्यो ‘कामकाजी कुरा’ भनेको थियो—जलिरहेको लासको मासु पाँच सय रूपैयाँमा बेच्ने सौदा।
त्यसको चार सय उनले आफ्नो खल्तीमा हाल्ने, बाँकी सय मासु लैजाने ‘ठेकेदार’ लाई दिने।

बेलुकीको अन्त्येष्टि र निरन्तर वर्षा हुँदा घाटको भीड अलिकति पातलो भएको थियो, जसले काम सजिलो बनाएको थियो।
मासु बोकेर घाटको अर्को छेउमा उभिएको थियो जोगी टोपि लगाएको मध्यम उमेरको व्यक्ति—गौसालामा काम गर्ने भनिएको तर वास्तवमा बागमती वरिपरि ‘अलग धन्दा’ चलाउने।

बागमती त्यो क्षण असामान्य रूपमा चिच्याइरहेको थियो—किनकि पानीको वेगमा प्लास्टिक, मलिन बुट्टा, अनि टुटेका परालका टुक्रा बगिरहेका थिए।
वर्षाले घाटको ढुंगा चम्काएको थियो, र त्यही चम्किने सतहमाथि चिहानको गन्ध र जलिरहेको मासुको वास्ना मिसिएको थियो।

अर्जुन ले बुबाको चितालाई एकछिन हेरे—तर अचानक उनको नजर एक कोलाहलतर्फ मोडियो।
“यो के हुँदैछ?” उनले सोधे।
एकजना नजिकैका मान्छेले फुसफुसाए, “दाइ… त्यो ब्रामणले… लासको मासु बेचेछ रे।”

अर्जुनको मनमा बिजुली चम्किए जस्तै भयो—त्यो बिजुली वास्तविक पनि थियो, किनकि आकाशबाट गर्जनको साथ बिजुली चम्किरहेको थियो।
“के भन्नु भयो?” उनले जोरले सोधे।
भीड एकछिन मौन भयो, तर तुरुन्तै प्रहरीको सिट्टीको आवाजले त्यो मौनता चिरेर फाट्यो।

दुई प्रहरी—भिजेका रबरको जुत्ता र वर्षा कोटमा—छाता समाउन नसक्ने गरी दौडँदै आए।
“ए! उता… उभ!”
हरिहर र मासु बोकेको व्यक्ति दुबैलाई पक्राउ गरियो। पानीले भिजेको मासुको गन्ध प्रहरीको नाकमा पुग्दा, उनीहरूको अनुहार पनि अर्ध–घृणा, अर्ध–क्रोधमा बदलियो।

भीडमा कुहिरोझैँ फैलिएको चर्चा सुरु भयो—
“यो त घोर पाप हो…”
“देशमा जे जे भ्रष्टाचार भयो, अब त मृतकलाई पनि बेच्न थाले…”
“पशुपति जस्तो पवित्र स्थानमा…”

बागमती अझ ठूलो स्वरमा गर्जिरहेकी थिइन्, मानौँ यो अपमानको विरोध गरिरहेकी होस्।

अर्जुन टाढाबाट प्रहरीको गाडीमा ती दुई अपराधीलाई राखिँदै गरेको देखिरहेका थिए। उनको अनुहारमा आँसु वर्षासँग मिसिँदै बगिरहेको थियो—तर त्यो आँसु शोकको मात्र थिएन, घृणा र असहायताको पनि थियो।

आर्यघाटको छेउमा पुराना पिपल र बोटबिरुवाले वर्षाको पानी टपकाइरहेका थिए।
भीडमा केही फोटोग्राफरहरू पनि थिए, जसले गुपचुप रूपमा फोटो खिचे—किनकि यस्तो प्रमाण पहिलो पटक भेटिएको थियो।
एकजना वृद्ध महिला, टाउकोमा भिजेको रातो पछ्यौरी, बारम्बार बोलिरहेकी थिइन्—”मरेपछि पनि यो देशमा बेचिनुपर्ने रे? भगवान…”

एकछिनमा, प्रहरीको क्यामेरा टीम आयो, अपराधीको बयान लिने तयारीमा।
हरिहरको स्वर भिजेको थियो—तर पश्चात्ताप होइन, थकाइको।
“चार सय राखेको… सय दिएको… मासु किनेर लैजानेले भनेको—गौसालामा दिने, बाघलाई खुवाउने…”

प्रहरीले नोटबुकमा सब थिच्थ्यो, तर भीडको कानमा त्यो शब्द ‘गौसाला’ अड्केर बस्यो।
“गौसालामा?” कोहीले चिच्याए। “गौको नाममा यो हरामी धन्दा?”

बागमतीले आफ्नो धार अझ प्रचण्ड पारिन्—मानौँ त्यो ‘पवित्र’ नामलाई धोएको होस्।

अर्जुनले बुबाको जीवन सम्झे—बनेपामा तरकारी पसल, बिहानै उठेर मन्दिर जाने बानी, बागमती किनारमा तर्पण गर्ने संस्कार।
तर अन्तिम यात्रा? लास जलिरहेको बेलामा यस्तो अपमान?
उनको मनमा एक मात्र वाक्य घुमिरहेथ्यो—”यो देशमा जिउँदो हुँदा पनि बेचिन्छ, मरेपछि पनि बेचिन्छ…”

त्यहाँ उभिएका केही युवाहरू मोबाइलमा लाइभ गर्दै थिए—
“हेर्नुस्, साथीहरू… यो हाम्रो राजधानी, हाम्रो पशुपतिनाथ…”
त्यो भिडियो सामाजिक सञ्जालमा तुरुन्त फैलियो—जसले वर्षाको रातलाई अझ कोलाहलमय बनायो।

एक वृद्ध ब्रामण, घाटको अर्को किनारमा बसेका, बिचलित स्वरमा भने, “यो पवित्र कर्म होइन, यो अपवित्र व्यापार हो। कर्मकाण्डको नाममा यस्तो भए, हाम्रो धर्म नै कलंकित हुन्छ।”

वर्षा अझ बलियो भयो। बागमतीको धार काठका टुक्रा, माटो, फोहरसँगै बगिरहेको थियो।
रामहरी को चिताको आगो बिस्तारै निभ्न थाल्यो—तर धुँवामा त्यो दिनको लज्जा अझै उडिरहेको थियो।

प्रहरीको गाडीले अपराधीहरूलाई लैजाँदा, भीड बिस्तारै पातलिँदै गयो।
तर प्रत्येक अनुहारमा एउटै प्रश्न टाँसिएको थियो—”यदि पशुपतिजस्तो पवित्र स्थानमा यस्तो हुन्छ भने, देशको अरू कुन कुनामा के भइरहेको होला?”

अर्जुनले बुबाको अस्थि कलशलाई वर्षाको पानीमा राख्दै बागमतीतर्फ हेरे।
बागमतीको गर्जन अझै जारी थियो—तर अब त्यो गर्जनमा वर्षाको टपक, मान्छेको मौन क्रोध, र मृतकको अपमानको प्रतिध्वनि मिसिएको थियो।र त्यो दिन, आर्यघाटको ढुंगामा लेखिन्थ्यो जस्तो लाग्यो—
“धर्मको नाममा जब लोभ बाँच्छ, तब मृतकको पनि आत्मा बेचिन्छ।”