विराटनगरदेखि पूर्वी क्षितिजसम्म (नियात्रा)

विराटनगरदेखि पूर्वी क्षितिजसम्म (नियात्रा)

तोमनाथ उप्रेती

विराटनगरको बिहान सधैंजस्तो आज पनि धुलो र सपनाको मिश्रण लिएर उठेको थियो। शहरको मुटु गुद्री बजार अझै आधा निद्रामा थियो। पसलका सटरहरू आधा खुलेका, चिया पसलहरूबाट निस्किएको धुवाँले सडकलाई हल्का कुहिरोझैँ ढाकिरहेको थियो। यहीँबाट सुरु हुन्छ यात्रा जीवनको पनि।

सुरुको बाटो नै चुनौतीपूर्ण थियो। कीचडले भरिएको, वर्षाको पानीले नरम भएको माटोले जुत्ता भित्रसम्म तान्दै लैजान खोज्थ्यो। तर त्यो माटो जीवनको पहिलो पाठ थियो मानिसले आफू कहाँबाट उठ्दैछ भन्ने कुरा बिर्सिन नदिन बनाइएको सम्झना जस्तो। मानौं बाटोले नै कानमा फुसफुसाउँदै भनिरहेको थियो—“तिमी अगाडि बढ्छौ भने मलाई सम्झनै पर्छ।”

त्यो सम्झना  आध्यात्मिक पनि थियो। किनकि प्रत्येक पाइला माटोमा धसिँदा मानिसको अहंकार पनि अलि-अलि गाडिँदै जान्थ्यो। जीवनको यात्रा सधैं सफा बाटोमा हुँदैन कहिलेकाहीँ माटो नै गुरु बन्छ, र चिप्लिनु नै शिक्षा। जसरी आत्मा पनि पीडाबाट परिष्कृत हुन्छ, त्यसैगरी बाटो पनि कठिनाइबाट अर्थवान बन्छ।

गाडीको टायर माटोमा गाडिँदै अघि बढ्थ्यो। त्यो  यान्त्रिक संघर्ष थिएन, त्यो त इच्छाशक्ति र अवरोधबीचको मौन संवाद थियो। प्रत्येक घुम्तीमा एउटा सानो संघर्ष थियो, जसले सिकाउँथ्यो गति होइन, निरन्तरता नै यात्राको सार हो।

मानिसहरू हिँड्दै थिए कोही स्कुल जाने बालबालिका, कोही कामतिर दौडिरहेका मजदुरहरू। उनीहरूको खुट्टामा माटो थियो, तर आँखामा उद्देश्य थियो। त्यो उद्देश्य नै उनीहरूको ध्यान थियो, उनीहरूको साधना थियो। बालबालिकाको हाँसोमा भविष्यको बीउ थियो, मजदुरको पसिनामा अस्तित्वको पूजा थियो।

यदि ध्यानपूर्वक हेरियो भने, त्यो बाटो  सडक मात्र थिएन, त्यो त एक साधना मार्ग थियो। जहाँ प्रत्येक पाइलाले मानिसलाई बाहिरी संसारसँग मात्र होइन, भित्री आत्मासँग पनि जोडिरहेको थियो। माटोले शरीरलाई भारी बनाउँथ्यो, तर मनलाई हल्का बनाउने संकेत दिइरहेको थियो कि जीवनको सत्य माथि होइन, तल झुकेर मात्र बुझिन्छ।

त्यो यात्रा वास्तवमा बाहिरको होइन, भित्रको यात्रा थियो जहाँ प्रत्येक कीचडको स्पर्शले आत्मालाई विनम्र बनाउँदै लैजाँदै थियो।

यहीँबाट यात्रा परिवर्तन हुन थाल्छ। माटोको बाटो बिस्तारै परिवर्तन हुँदै पक्की सडकको संकेत देखिन थाल्छ। अनि अचानक, हुलाकी राजमार्गको कंक्रीटले यात्रा फेरि नयाँ स्वरूप लिन्छ।

यो परिवर्तन केवल सडकको होइन यो समयको परिवर्तन हो। यो विकास केवल कंक्रीटको विस्तार होइन, यो श्रम, दृष्टि र नेतृत्वको परिणाम हो। रङ्गेलीका जनताको बीचमा दीर्घकालीन सोच बोकेका नेता दिलीप कुमार बोगडिया जस्ता व्यक्तित्वको योगदान उल्लेखनीय छ। उहाँको दृष्टिमा विकास केवल भौतिक संरचना होइन, यो सामाजिक चेतना र आत्मविश्वासको निर्माण पनि हो। रङ्गेलीमा देखिएको सडक सुधार, बजार विस्तार र सेवा पहुँचमा भएको परिवर्तन यही सोचको प्रतिफल हो। स्थानीय जनताको मेहनत र नेतृत्वको मार्गदर्शनले यो क्षेत्रलाई नयाँ सम्भावनातर्फ उन्मुख गराएको छ। तर यो यात्रा अझै जारी छ, किनकि विकास स्थिर होइन, निरन्तर प्रक्रिया हो।

रङ्गेलीको परिवर्तनले देखाउँछ कि मेहनत, योजना र नेतृत्व मिल्दा समय पनि बदलिन्छ। यो  एक नगरको कथा मात्र होइन, यो सम्पूर्ण समाजको विकास यात्रा हो। जहाँ नेतृत्वले श्रमलाई सम्मान गर्छ, त्यहाँ परिवर्तन  सम्भावना होइन, वास्तविकता बन्छ। दिलीप कुमार बोगडियाजस्ता स्थानीय नेतृत्वले जनताको भरोसा र विकासको बीच पुल बनाएका छन्। यसरी रङ्गेलीको रूपान्तरण समय, श्रम र नेतृत्वको साझा अभ्यास हो। यसले प्रमाणित गर्छ कि विकास बाहिरबाट होइन, भित्रको संकल्पबाट जन्मिन्छ। स्थानीय नेतृत्व र जनसहभागिताले नै दिगो परिवर्तन सम्भव बनाउँछ। यो परिवर्तन चेतनाको पुनर्जागरण पनि हो। त्यसैले रङ्गेलीको विकास कथा भविष्यका लागि प्रेरणाको स्रोत बनेको छ। नेतृत्व, श्रम र दृष्टिले यो क्षेत्र निरन्तर अघि बढिरहेको छ आज

रङ्गेली नामजस्तै रंगीन थियो, तर यहाँको रंग माटोको गन्धमा थियो, किसानको पसिनामा थियो र बिहानको घामले झल्काउने अनुहारहरूमा थियो। ट्रयाक्टरहरूको आवाजले वातावरणलाई जीवित बनाइरहेको थियो जसरी कुनै विशाल यन्त्र होइन, कुनै जीवित प्रार्थना चलिरहेको होस्।

यहाँ जीवन सरल थियो, तर अर्थपूर्ण। मानिसहरू ठूलो कुरा बोल्दैनथे, तर साना कामहरूमा सम्पूर्ण जीवन राख्थे। खेत जोत्ने हातहरू पृथ्वीसँगको मौन संवाद थिए। प्रत्येक हलोको रेखाले एउटा नयाँ आशा कोर्दै थियो—जसरी समयले भविष्य लेख्दै जान्छ।

रङ्गेलीको बाटोमा हिँड्दा लाग्थ्यो मानिस प्रकृतिबाट टाढा गएको छैन, ऊ केवल सम्झन बिर्सिएको छ। यहाँ माटो फेरि सम्झाउँथ्यो कि मानिसको पहिलो घर भवन होइन, पृथ्वी हो। र अन्तिम सत्य पनि त्यही हो फेरि त्यही माटोमा फर्किनु।

रङ्गेली—नाम जति रंगीन, बाटो त्यति नै जीवन्त। यहाँबाट जीवन अलि फरक लयमा चल्छ। किसानहरूको अनुहारमा घामको रंग हुन्छ, पसिनामा माटोको गन्ध हुन्छ। ट्रयाक्टरहरू खेतबाट उठेका धुलो लिएर दौडिरहेका हुन्छन्, मानौं विकाससँग प्रतिस्पर्धा गरिरहेका छन्।

रङ्गेली बजार पछाडि छोडिँदै गर्दा शहर बिस्तारै गाउँतिर बदलिन थाल्यो। पसलहरू हराउँदै गए, अनि खेतहरू देखिन थाले। धानका हरिया बालीहरू हावासँग झुलिरहेका थिए, मानौं उनीहरू पनि यात्राको शुभकामना दिइरहेका छन्। त्यो हरियाली  पृथ्वीको श्वास थियो जसले थकित यात्रुलाई फेरि बाँच्न सिकाउँथ्यो। शहरको कोलाहल बिस्तारै मौनतामा रूपान्तरण हुँदै जाँदा मनभित्र पनि एउटा अदृश्य शान्ति फैलिन थाल्यो।

यात्रा  दूरीको परिवर्तन मात्र थिएन, चेतनाको रूपान्तरण पनि थियो। जहाँ बजारमा मानिसहरू मूल्यको हिसाब गर्छन्, त्यहाँ खेतमा प्रकृति जीवनको हिसाब राख्छ। धानका बालाहरू हावामा झुक्दा लाग्थ्यो मानौं विनम्रता नै समृद्धिको पहिलो नियम हो। मानिस झुक्न जान्दैन भने ऊ फल्न पनि जान्दैन भन्ने मौन शिक्षा त्यही खेतहरूले दिइरहेका थिए।

अब गाडी सजिलै गुड्न थाल्छ। गति बढ्छ, डाइनियाँतिर प्रवेश गर्दा खेतहरू अझ फराकिला हुन्छन्। यहाँ आकाश ठूलो देखिन्छ, मानौं पृथ्वीले आफ्नो छाती खोलिदिएको छ।

डाइनियाँको मोडमा पुग्दा यात्रा केही क्षण रोकिएझैँ लाग्छ। साना चिया पसलहरू, साइकलमा चढेका किसानहरू र टाढाबाट बजिरहेको रेडियोको धुन यी सबै मिलेर एउटा मौन संगीत बनाउँछन्।

यात्रा फेरि अघि बढ्छ। आम्बाडी पुग्दा वातावरण फेरि परिवर्तन हुन्छ। यहाँ नदी नजिकको आभास हुन्छ। हावामा हल्का चिसोपन छ, जसले शरीरलाई होइन, मनलाई छुन्छ। त्यो चिसोपन कुनै मौसमको परिणाम मात्र होइन, प्रकृतिको सासजस्तो लाग्छ मानौं पृथ्वी आफैंले लामो यात्रा सम्झिरहेको होस्।

यहाँबाट रतुवा पुल नजिकिँदै जान्छ। दूरी घट्दै जाँदा मनभित्रको दूरी बढ्न थाल्छ।पुराना सम्झना, पुराना निर्णय र अधुरा प्रश्नहरू सबै एकैचोटि सतहमा आउन थाल्छन्। पुल केवल दुई किनार जोड्ने संरचना होइन, यो चेतनाका दुई अवस्थाबीचको सन्धि हो।पुरानो ‘म’ र नयाँ ‘म’ बीचको मौन वार्ता।

रतुवा पुल यात्रा को एक भावनात्मक मोड हो। तल बगिरहेको रतुवा नदी कहिले शान्त, कहिले आक्रोशित देखिन्छ। त्यसको बहावमा स्थिरता छैन, तर निरन्तरता छ। जीवन पनि त्यस्तै होइन र? स्थिर देखिने तर भित्रभित्रै बगिरहने। पानीको आवाजले यात्रालाई एक प्रकारको ध्यानजस्तो बनाइदिन्छ जहाँ विचारहरू कम हुँदै जान्छन् र अनुभूति बढ्दै जान्छ।

पुल पार गर्दा लाग्छ मानौं एउटा पुरानो जीवन छोडेर नयाँ जीवनतिर प्रवेश भइरहेको छ। तर वास्तवमा जीवन छोडिँदैन, केवल रूप बदलिन्छ। जसरी नदी एउटै हुन्छ तर पानी सधैं नयाँ हुन्छ, त्यसैगरी मानिस पनि एउटै हुन्छ तर प्रत्येक अनुभवपछि ऊ फेरिन्छ।

यहीँबाट यात्रा  भौतिक मात्र होइन, आन्तरिक पनि बन्छ। खुट्टाले पुल पार गरिरहेको हुन्छ, तर मनले स्मृतिहरू पार गरिरहेको हुन्छ। प्रत्येक पाइला एक प्रकारको ध्यान हो जहाँ बाहिरी संसार कम हुँदै जान्छ र भित्री संसार विस्तार हुँदै जान्छ।

रतुवा पुलले सिकाउने सत्य सरल छ पार गर्नु भनेको छोड्नु होइन, बुझ्नु हो। र यात्रा भनेको केवल पुग्नु होइन, रूपान्तरण हुनु हो।

पुल पार गरेपछि बाटो खुल्छ। अब सडक अझ व्यवस्थित छ, बजारहरू बाक्लिँदै जान्छन्। मानिसहरूको बोलीमा अलिकति सीमा नजिकको स्वाद आउँछ नेपाली र भारतीय संस्कृतिको मिश्रण, जहाँ भाषा पनि व्यापारजस्तै आदान–प्रदान हुन्छ। यहाँ पहिचानहरू कठोर छैनन्, तर बहने खालका छन् जसरी सीमाना आफैं स्थिर छैन, सम्बन्धहरू पनि प्रवाहमा छन्।

कुनै ठाउँमा चिया पसलमा बसेका वृद्धहरू राजनीति चर्चा गरिरहेका हुन्छन् पुराना आशा र नयाँ निराशाबीचको हिसाबकिताब गर्दै। कतै युवा मोबाइलमा भविष्य खोजिरहेका हुन्छन्, तर भविष्य उनीहरूको स्क्रिनभन्दा बाहिर, सडकको धुलो र सपनामा फैलिएको हुन्छ। जीवन यहाँ दुई धारमा बगिरहेको देखिन्छ परम्परा र आधुनिकता, जसले एकअर्कालाई नकार्दैनन् तर निरन्तर संवाद गरिरहेका हुन्छन्।

यहाँ हावामा चिनी र माटो दुवैको गन्ध मिसिन्छ। बजारहरू जीवन्त छन्, तर भीडभाड अझै नियन्त्रणमै छ। मानिसहरू हाँस्छन्, बोल्छन्, अनि आफ्नै साना संसारमा व्यस्त हुन्छन् जसरी ठूलो संसारको नियम उनीहरूका साना क्षणहरूमा मात्र अर्थ राख्छ। यो ठाउँले सिकाउँछ जीवन ठूलो घोषणामा होइन, साना आदतहरूमा चल्छ।

अब यात्रा चौरि हुँदै अघि बढ्छ।  झापाको प्रवेशसँगै खेतहरू फेरि विस्तारिन्छन्—अनन्त हरियालीले बाटोलाई घेरेझैँ गर्छ। धानका बालीहरू हावासँग लहरिन्छन्, जसले यात्रुलाई निरन्तर सम्झाइरहेको हुन्छ प्रकृति कहिल्यै यात्राबाट अलग हुँदैन, केवल पृष्ठभूमि बदल्छ।

कतै कतै मकैका बोटहरू बाटोसम्म झुकेका छन्, मानौं यात्रुलाई छोएर शुभकामना दिइरहेका हुन्। बाटोको दुवै किनारमा हरियो सुन जस्तै धान र मकै फैलिएका छन् मानिसको श्रम र पृथ्वीको उदारता एउटै क्यानभासमा चित्रित। ट्रक, मोटरसाइकल र साइकलहरू यी खेतहरूबीच बगिरहेका नदीजस्ता देखिन्छन्।

त्यसपछि आउँछ शिवगञ्ज । यहाँ बजार र खेती एकअर्कामा मिसिएका छन्। सडकको छेउमै पसिना र उत्पादन सँगै देखिन्छ एकातिर पसल, अर्कोतिर खेत। जीवन यहाँ विभाजित छैन, जोडिएको छ। यहाँको हावामा पनि कामको गन्ध छ माटो, इन्धन र श्रमको मिश्रण।

झापाको यो भूभाग  एउटा जीवित नक्सा हो जहाँ प्रत्येक मोडमा मानिस, माटो र मौसमले कथा लेखिरहेका छन्। यात्रा अब अगाडि बढ्दै गर्दा लाग्छ यो बाटो मानिसको भित्री यात्रालाई पनि निरन्तर विस्तार गरिरहेको छ।

शिवगञ्जमा धार्मिकता र व्यापार एकसाथ देखिन्छ। मन्दिरका घण्टीहरू र पसलका आवाजहरू एउटै लयमा मिसिन्छन्। यहाँ जीवन अझ घना हुन्छ जसरी बिहानको प्रार्थना र साँझको हिसाबकिताब एउटै घरभित्र सँगसँगै चलिरहेका हुन्छन्। मानिसहरू यहाँ आस्था र आवश्यकता बीच विभाजित छैनन्। उनीहरू दुवैलाई एउटै यात्राको हिस्सा बनाएका छन्। धूपको सुगन्ध र तरकारीको चर्को बोलबाला मिसिँदा लाग्छ यहाँ जीवन पूजा पनि हो र व्यापार पनि, दुवै एउटै श्वासमा चलिरहेका छन्।यात्रा अब माईधार तिर मोडिन्छ। यो स्थान नामजस्तै छ। माई र धार, दुवै मिलेर एउटा सांस्कृतिक बग्ने नदीजस्तो अनुभूति दिन्छ। यहाँ माटो जमिन मात्र होइन, स्मृतिको तह हो। हरेक बाटोले पुराना कथाहरूलाई बोकेर अघि बढिरहेको जस्तो लाग्छ। हावा पनि खाली छैन त्यसमा इतिहासको हल्का गन्ध मिसिएको छ। माईधारमा मानिसहरू समयसँग सहयात्रा गर्छन्।

यहाँबाट सुरुङ्गा नजिकिन्छ। बाटो फराकिलो भए पनि अनुभूति अझ गहिरो हुँदै जान्छ। बजारका संकेतहरू बढ्छन्, सवारी साधनहरूको आवाज तीव्र हुन्छ, तर मनभित्र भने एक प्रकारको मौनता फैलिन्छ जसरी ठूलो भीडभित्र पनि मानिस आफ्नो भित्री आवाज सुन्न थाल्छ।सुरुङ्गा प्रवेश गर्दा लाग्छ अब यात्रा कुनै शहर होइन, एउटा प्रणालीमा प्रवेश गर्दैछ। यहाँबाट पूर्वी नेपालको व्यापारिक धड्कन अझ स्पष्ट सुनिन्छ। ट्रकहरूको लाम, पसलहरूको निरन्तरता र मानिसहरूको अविरल हतारो यी सबै मिलेर एउटा अदृश्य अर्थतन्त्रको शरीर बनाइरहेका छन्। यहाँ पैसा मात्र चल्दैन, आशा पनि चल्छ र सपना पनि किनबेचमा छन्।तर सुरुङ्गाको वास्तविकता व्यापार मात्र होइन। यो ठाउँ मानिसहरूको धैर्यको परीक्षा पनि हो। यहाँ प्रत्येक चोकले सिकाउँछ गति मात्र प्रगति होइन, सन्तुलन पनि आवश्यक छ। भीडभाडको बीचमा पनि यहाँको माटोले सम्झाइरहन्छ मानिस जति अगाडि बढे पनि उसको जरा यहीँ कतै गाडिएको छ।

सुरुङ्गाबाट यात्रा अघि बढ्दा लाग्छ अब बाटो  बाहिर होइन, भित्र पनि फैलिएको छ। किनकि पूर्वी नेपालको यो धड्कन सडकमा मात्र होइन, यात्रुहरूको चेतनामा पनि निरन्तर बगिरहेको छ।अब बिर्तामोड तिर यात्रा अघि बढ्छ….।बिर्तामोडको बिहान अन्य ठाउँको बिहानजस्तो साधारण थिएन। यहाँ बिहानैदेखि बजार जागिसकेको हुन्छ ट्रकहरूको गडगडाहट, साइकलको घण्टी, चिया पसलको धुवाँ र मानिसहरूको हतारोले सडकलाई निरन्तर चलायमान बनाइरहेको हुन्छ। यो कुनै अन्तिम गन्तव्य होइन, यो त पूर्वी नेपालको धड्कन हो जहाँ बाटोहरू आफैं कथा लेखिरहेका हुन्छन्।बिर्तामोडमा भीड छ, तर यो भीड अराजक होइन। यहाँ प्रत्येक मान्छे आफ्नो उद्देश्य लिएर हिँडिरहेको देखिन्छ। कोही तरकारी लिएर बजारतिर, कोही अफिसतिर, कोही सीमापार व्यापारको तयारीमा। यहाँ जीवनको गति तीव्र छ, तर नियन्त्रणमा छ मानौं शहर आफैंले नियम बनाएको छ।

चोकहरूमा राजनीतिक बहस चल्छ, तर त्यो बहसभन्दा बढी यहाँ व्यवहार बोल्छ। पसलका सटरहरूमा लेखिएका नारा भन्दा धेरै अर्थ मानिसहरूको पसिनामा देखिन्छ। बिर्तामोड यस्तो ठाउँ हो जहाँ विकास शब्द होइन, दृश्य हो।

यात्रा अब भद्रपुर तर्फ अघि बढ्छ। बिर्तामोड पछाडि छोडिँदै जाँदा सडक अलि शान्त हुँदै जान्छ, तर त्यस शान्तिमा पनि एक प्रकारको तयारी छ।सीमाको नजिक पुग्दै गर्दा सबै कुरा बढी सचेत देखिन्छ।

अब बाटो चन्द्रगढी तिर मोडिन्छ। चन्द्रगढी प्रवेश गर्दा आकाश अलि ठूलो देखिन्छ। यहाँ हावा हल्का बदलिएको छ भारतको सीमा नजिक भएकाले संस्कृतिको मिश्रण अझ स्पष्ट छ। नेपाली र भारतीय व्यापार, भाषा र व्यवहार एकअर्कामा मिसिएका छन्।

भद्रपुरएयरपोर्ट नजिकिँदा यात्राले एकदमै आधुनिक स्वर लिन्छ। यहाँबाट आकाश पनि यात्राको हिस्सा बन्छ। उडानहरू केवल विमान होइनन्, सपना बोकेर जाने धातुका चराहरू जस्ता लाग्छन्। तल सडक छ, माथि आकाश दुवै दिशामा यात्रा चलिरहेको छ।

यहाँ मानिसहरूको जीवन दुई तहमा बाँडिएको देखिन्छ एउटा जमिनमा, अर्को सम्भावनामा।

चन्द्रगढीबाट यात्रा भद्रपुरतर्फ अघि बढ्छ। बाटो अब अझ शान्त छ, तर गहिरो छ। हरियाली अझ बाक्लो हुन्छ र हावा अझ चिसो। मेची नदीको प्रभाव नजिकिँदै गर्दा वातावरणमा एउटा भावुकता मिसिन्छ।

भद्रपुर नजिकिँदै गर्दा लाग्छ यो केवल सहर होइन, सीमाको कविता हो। यहाँ नेपाल समाप्त हुँदैन, बरु अर्को संस्कृतिसँग हात मिलाएर बस्छ।

भद्रपुर प्रवेश गर्दा जीवनको गति फेरि बदलिन्छ। यहाँ बजार छ, प्रशासन छ, सीमा छ, र अनगिन्ती यात्रुहरू छन्। कोही भारत जान्छन्, कोही फर्किन्छन्। मेची पुलतर्फ यात्रा मोडिन्छ।

मेची पुल दुई देशबीचको मौन संवाद हो। एकातिर नेपाल, अर्कोतिर भारत तर बीचमा बगिरहेको नदी कुनै पक्षमा छैन। नदी त केवल बगिरहेको छ, जसरी इतिहास बग्छ।

पुल पार गर्दा यात्राले गहिरो अर्थ दिन थाल्छ। लाग्छ सीमाहरू मानिसले बनाएका हुन्, तर जीवन त सधैं पार गर्नकै लागि बनाइएको हो।

यहाँबाट पछाडि फर्केर हेर्दा पूरा यात्रा आँखामा फिल्मझैँ चल्न थाल्छ—विराटनगरको कीचड, नयाँ बजारको हतारो, रङ्गेलीको खेत, डाइनियाँको खुला आकाश, आम्बाडीको हरियाली, रतुवा पुलको मौनता, गौरिगञ्जको जीवन्तता, कुन्जिबारीको बजार, चौरिको सरलता, शिवगञ्जको धार्मिक धड्कन, माईधारको गहिराइ, सुरुङ्गाको व्यापारिक ऊर्जा, बिर्तामोडको तीव्रता, चन्द्रगढीको आकाश र भद्रपुरको सीमागत शान्ति सबै एउटै कथामा गाँसिन्छन्।

यो यात्रा स्थानहरूको सूची मात्र होइन, यो नेपाल पूर्वको आत्मा हो।

कहिलेकाहीँ लाग्छ यो बाटो केवल गन्तव्यमा पुग्न बनाइएको होइन, यो मानिसलाई परिवर्तन गर्न बनाइएको हो। माटोले सुरु गरेको यात्रा कंक्रीटमा पुग्छ, अनि कंक्रीटबाट आकाशसम्म फैलिन्छ।

यात्रा सकिएको छैन। वास्तवमा, यात्रा कहिल्यै सकिँदैन।किनकि जबसम्म मानिस हिँड्छ, प्रश्नहरू बोक्छ र आकाश हेर्छ त्यतिबेलासम्म बाटोहरू जीवित रहन्छन्। र यही हुलाकी राजमार्ग विराटनगरदेखि भद्रपुरसम्म समयको बहाव हो, जसले प्रत्येक यात्रुलाई आफ्नै भित्र पनि यात्रा गराउँछ।