ब्राउन सुगरको बन्दी(कथा)

ब्राउन सुगरको बन्दी(कथा)

तोमनाथ उप्रेती

चारैतिर फैलिएका हरिया धानका खेतहरू दिनभरि हावासँग खेलिरहे पनि साँझको पहिलो कुहिरो झर्नासाथ एकाएक निस्तब्ध हुन्थे। पश्चिमतिर डुब्दै गरेको सूर्यको राता किरणले केही क्षणका लागि खेतलाई सुनौलो बनाउँथ्यो, तर त्यो उज्यालो पनि बिस्तारै कुहिरोले निल्दै जान्थ्यो। आकाशमा उडिरहेका चराहरू हतारिँदै आफ्नो गुँडतिर फर्किन्थे। टाढाको सिमसारबाट कराउने बकुल्लाको स्वर, नहरको सुस्त बगाइ र बाँसघारीमा चल्ने चिसो हावाले गाउँलाई अझ उदास बनाइदिन्थ्यो। साँझ यहाँ केवल दिनको अन्त्य थिएन; मानौँ कुनै पुरानो पीडाको पुनरागमन थियो।

गाउँको पुरानो कच्ची बाटो वर्षौँदेखि उस्तै थियो। कतै फुटेको, कतै हिलाम्मे, कतै घाँसले ढाकिएको। त्यो बाटो हिँड्ने मानिसहरू कम हुँदै गएका थिए। धेरै युवा विदेश गइसकेका थिए। बुढाबुढीका अनुहारमा प्रतीक्षाको धर्सा थियो। बन्द घरका झ्यालहरू साँझ परेपछि अझ सुनसान देखिन्थे। कहिलेकाहीँ कुहिरो यति बाक्लो हुन्थ्यो कि नजिकै उभिएको मानिसको अनुहार पनि चिन्न गाह्रो पर्थ्यो। प्रकृतिले मानौँ यो गाउँका प्रत्येक रहस्यलाई आफ्नै सेतो ओढ्नीभित्र लुकाएर राखेको थियो।

त्यही गाउँको एउटा सानो टिनको छानो भएको घरमा बस्थ्यो उन्नाइस वर्षको युवक, आर्यन। अरू युवाभन्दा ऊ निकै फरक थियो। उसलाई भीडभन्दा एकान्त मनपर्थ्यो। ऊ धानबारीको डिलमा घण्टौँ बसेर बदलिँदो आकाश नियाल्थ्यो। कहिले बादलको आकृतिमा कथा खोज्थ्यो, कहिले हावाको सुस्केरामा कविता सुन्थ्यो। उसका कापीहरू रङ्गीन चित्र र अधुरा कविताले भरिएका थिए। गाउँका मानिसहरू हाँस्दै भन्थे, “यो केटा त आफ्नै कल्पनाको संसारमा हराइरहन्छ।” आर्यन मुस्कुराउँथ्यो, तर त्यो मुस्कानभित्र एउटा गहिरो एकान्त लुकेको हुन्थ्यो, जसलाई कसैले देख्दैनथ्यो।

सायद प्रकृतिले पहिले नै केही देखिसकेको थियो। त्यसैले प्रत्येक साँझ कुहिरो सामान्यभन्दा अलि छिटो झर्थ्यो। हावाले पातहरूलाई असामान्य रूपमा हल्लाउँथ्यो। र नहरको पानीमा कहिलेकाहीँ यस्तो सुस्केरा सुनिन्थ्यो, मानौँ समय आफैँ कुनै युवाको अधुरो भाग्यका लागि शोकगीत गाइरहेको हो। त्यो गाउँलाई अझै थाहा थिएन। केही दिनपछि त्यही शान्त प्रकृतिले एउटा यति दर्दनाक कथा देख्नेछ, जसको घाउ वर्षौँसम्म कुहिरोले पनि ढाक्न सक्नेछैन।

उसको परिवार सामान्य थियो। बुबा सानो खेतमा खेती गर्थे। आमा घर सम्हाल्थिन्। एउटी सानी बहिनी विद्यालय पढ्थी। आर्थिक अवस्था कमजोर भए पनि त्यो घर प्रेमले भरिएको थियो। साँझ सबै जना एउटै चुलो वरिपरि बस्ने, दिनभरका अनुभव सुनाउने र भविष्यका सपना बुन्ने गर्थे। त्यो सानो घरमा गरिबी थियो, तर अभावभन्दा ठूलो माया थियो।

तर एक दिन आर्यनको जीवनले अर्को मोड लियो। उसका नयाँ साथी बने। उनीहरूको संगतसँगै उसको बानी पनि बदलियो। सुरुमा चुरोट। त्यसपछि गाँजा। केही समयपछि नशालु ट्याब्लेट। अन्ततः ब्राउन सुगर। आर्यनले आफूलाई सम्झाउँदै भन्यो, “एक पटक मात्र।” तर त्यो एक पटक नै उसको जीवनको सबैभन्दा ठूलो भूल बन्यो। त्यो दिनदेखि उसले स्वतन्त्रता गुमायो। लागुऔषधको लतले उसलाई अदृश्य जेलभित्र कैद गरिदियो।

बिस्तारै उसको जीवन अस्तव्यस्त हुन थाल्यो। रातहरू अनिद्रामा बित्न थाले। दिनहरू अर्थहीन लाग्न थाले। भोक हरायो। अनुहार पहेँलो बन्दै गयो। आँखा राताम्मे देखिन थाले। हातहरू काँप्न थाले। आमाले धेरैपटक सोधिन्, “बाबु, के भयो?” तर आर्यनले सधैँ एउटै उत्तर दिन्थ्यो, “केही भएको छैन।” उसले झूट बोले पनि सत्य भने घरका प्रत्येक कुनामा फैलिइसकेको थियो। भान्सामा सन्नाटा थियो। बहिनी दाजुसँग बोल्न डराउन थालेकी थिई। बुबा गहिरो चिन्तामा डुबेका थिए। गाउँलेहरू फुसफुसाउन थालेका थिए।

लतले उसको विवेक खोस्दै गयो। अब उसलाई पैसाको आवश्यकता प्रत्येक दिन, प्रत्येक घण्टा र प्रत्येक क्षण पर्न थाल्यो। उसले आफ्नो मोबाइल बेच्यो। घडी बेच्यो। साइकल बेच्यो। त्यसपछि घरका सामान हराउन थाले। आमाको सुनको औँठी गायब भयो। बुबाको पुरानो रेडियो हरायो। बहिनीको गुल्लक फुट्यो। घरका सदस्यहरू रोए। तर लत भने निर्दयी थियो। त्यसले कुनै आँसु देख्दैन, कुनै माया बुझ्दैन।

साँझ घर फर्कने युवक अब पहिलेको आर्यन रहेन। शरीर मात्र घर आइपुग्थ्यो, मन कतै हराइसकेको थियो। ऐनामा हेर्दा उसले आफ्नै अनुहार चिन्न छोड्यो। कहिलेकाहीँ उसलाई लाग्थ्यो, कसैले उसको पछि लागिरहेको छ। झ्यालबाहिर कोही उभिएको छ। छानामाथि मानिसहरू दौडिरहेका छन्। कुनामा कालो आकृति मुस्कुराइरहेको छ। ऊ कराउँथ्यो, “मलाई नछोऊ।” तर वरिपरि कोही पनि हुँदैनथ्यो। आतंक बाहिर थिएन। त्यो उसको दिमागभित्र फैलिएको थियो।

एक रात गाउँभरि बिजुली गयो। अँध्यारोले डाइनियाँलाई ढाक्यो। आर्यन घरबाट बाहिर निस्कियो। उसलाई लाग्यो, पूरै गाउँ आगोले जलिरहेको छ। आकाश रगतजस्तै रातो देखियो।  छायाहरू राक्षसमा बदलिए। कुकुरको सामान्य भुकाइ उसलाई बन्दुकको आवाज लाग्यो। हावाको सुस्केरा उसले विस्फोटको गर्जन ठान्यो। ऊ धानबारी हुँदै, नहर पार गर्दै जंगलतिर भाग्यो। मुटु चर्किने गरी धड्किरहेको थियो। ऊ चिच्याइरहेको थियो, “सबै जना लुक्नुहोस्। उनीहरू आइपुगे।”

तर गाउँ शान्त थियो। सबै निदाइरहेका थिए। युद्ध कतै थिएन। शत्रु कोही थिएन। आतंक केवल आर्यनको भ्रममा थियो। लागुऔषधले उसको मस्तिष्कभित्र एउटा काल्पनिक युद्ध सिर्जना गरिसकेको थियो, जहाँ ऊ प्रत्येक रात हारिरहेको थियो।

भोलिपल्ट बिहान गाउँलेहरूले उसलाई नहरको किनारमा भेट्टाए। ऊ काँपिरहेको थियो। भोकले थलिएको थियो। आँसु बगिरहेको थियो। उसले नदीसँग कुरा गरिरहेको थियो। “नदीले मलाई बोलायो,” उसले बिस्तारै भन्यो। गाउँ स्तब्ध भयो। आमाले दौडेर अँगालो हाल्न खोजिन्। तर आर्यन एकाएक पछि हट्यो। उसले आफ्नै आमालाई चिन्न सकेन। त्यो क्षणले एउटा परिवारको हृदय चिरिदियो।

जसले उसलाई लागुऔषधको बाटो देखाएका थिए, ती साथीहरू पनि हराइसकेका थिए। कसैले फोन उठाएन। कसैले खोजेन। त्यतिबेला आर्यनले पहिलो पटक बुझ्न थाल्यो लागुऔषधले साथी बनाउँदैन, केवल सिकार बनाउँछ।

उसको शरीर दिनप्रतिदिन दुब्लिँदै गयो। गाला भासिए। आँखा गहिरिए। हिँडाइ लड्खडाउन थाल्यो। पहिले रंगीन इन्द्रेणी कोर्ने हातले अब कालो धुवाँ र अँध्यारो चित्र कोर्न थाले। कविता लेख्ने डायरी अब च्यातिएका कागजले भरिन थाल्यो।

एक दिन बहिनीले उसको डायरी भेटी। त्यसमा केही छोटा वाक्य मात्र थिए। “म बाँच्न चाहन्छु। तर लतले मलाई बाँधेको छ। म भाग्न खोज्छु। मेरो आफ्नै शरीर जेल बनेको छ।” ती शब्द पढ्दै बहिनी रुन थाली। आमाका आँखा पनि भरिए। बुबाले पहिलो पटक आफ्नो छोरालाई अँगालो हालेर खुलेर रोए। त्यो दृश्य गाउँलेहरूले जीवनभर बिर्सन सकेनन्।

अर्को रात आर्यनको अवस्था झन् भयावह बन्यो। उसलाई भित्ताबाट सर्प निस्किरहेको जस्तो लाग्यो। छतबाट रगत चुहिरहेको देखियो। झ्यालमा एउटा कालो अनुहार हाँसिरहेको अनुभव भयो। ऊ आँगनतिर भाग्यो। लड्यो। बेहोस भयो। ती सबै दृश्य वास्तविक थिएनन्, तर उसको पीडा पूर्ण रूपमा वास्तविक थियो।

बिहान परिवारले एउटा साहसी निर्णय गर्यो। अब लुकाउने होइन, उपचार गर्ने। उनीहरू अस्पताल पुगे। सुरुका दिन अत्यन्त कठिन थिए। शरीर दुख्यो। ज्वरो आयो। पसिना बग्यो। निद्रा हरायो। लतले शरीरभित्र अन्तिम युद्ध लडिरहेको थियो। आर्यन बारम्बार कराउँथ्यो, “मलाई एक पटक देऊ।” तर डाक्टरको उत्तर एउटै थियो, “तिमीलाई नशा होइन, जीवन चाहिन्छ।”

समय बिस्तारै बदलियो। हप्ताहरू बिते। उपचारले असर देखाउन थाल्यो। धेरै दिनपछि आर्यनले फेरि कागज समात्यो। पहिलो चित्रमा उसले उदाउँदै गरेको सूर्य कोर्यो। दोस्रो चित्रमा आमाको मुस्कुराएको अनुहार। तेस्रो चित्रमा हरियो धानबारी र आफ्नो प्रिय दैनियाँ गाउँ। उसको अनुहारमा लामो समयपछि हल्का मुस्कान फर्कियो। उपचार सकिएको थिएन, तर आशाको यात्रा सुरु भइसकेको थियो।

आर्यन बिस्तारै सामान्य जीवनमा फर्कन थाल्यो। बुबासँग खेतमा काम गर्न गयो। बहिनीसँग हाँस्यो। आमासँग चिया पियो। केही गाउँलेहरूले अझै पनि उसलाई शङ्काको दृष्टिले हेरे। कतिले तिरस्कार गरे। कतिले अपमान गरे। तर केही मानिसहरूले साथ दिए। त्यही साथ उसको नयाँ जीवनको आधार बन्यो।

एक वर्षपछि नजिकैको विद्यालयमा लागुऔषधविरुद्ध सचेतना कार्यक्रम आयोजना भयो। वक्ताका रूपमा आर्यनलाई निम्तो दिइयो। ऊ मञ्चमा उभियो। धेरै बोलेन। केही वाक्य मात्र भन्यो, “लागुऔषधले सुरुमा सपना दिन्छ। त्यसपछि निद्रा खोस्छ। साथी दिन्छ। पछि सबै खोस्छ। अन्त्यमा मानिसले आफ्नै अनुहार पनि चिन्न छोड्छ।”

पूरै हल मौन भयो। केही विद्यार्थीका आँखा रसाए। शिक्षकहरू निःशब्द भए। पछिल्लो पङ्क्तिमा बसेकी आमाको आँखामा यसपालि पीडाभन्दा बढी गर्व थियो। आर्यनले मञ्चबाट तल हेर्दा आफ्नै पुरानो छायाँ देखेजस्तो अनुभव गर्यो—डरले भरिएको, हराएको र एक्लो युवक। उसले मनमनै भन्यो, “म अब त्यो मानिस होइन।”

साँझ फेरि दैनियाँमाथि ओर्लियो। धानबारीमा हावा पुरानै लयमा सुसायो। कुहिरो बिस्तारै खेत, बाटो र घरका छानामाथि फैलिन थाल्यो। सबै कुरा सामान्य देखिन्थ्यो। तर गाउँका केही वृद्धहरू भन्थे, “कुनै–कुनै रात यो गाउँले आफ्नो पुरानो पीडा अझै बिर्सिएको छैन।”

आर्यन अहिले स्वस्थ थियो। उसको आँखामा फेरि जीवन फर्किएको थियो। उसले फेरि चित्र बनाउन थालेको थियो। तर एउटा चित्र उसले कहिल्यै पूरा गर्न सकेन। क्यानभासको बीचमा उसले सधैँ एउटा अँध्यारो सुरुङ कोर्थ्यो। सुरुङको अन्त्यमा सानो उज्यालो देखिन्थ्यो। तर त्यस उज्यालोतर्फ हिँडिरहेको एउटा कालो छायाँ उसले हरेक पटक अधुरै छोडिदिन्थ्यो। कसैले सोध्यो भने ऊ केवल मुस्कुराउँथ्यो। कुनै उत्तर दिँदैनथ्यो।

एक वर्षपछि एउटा चिसो साँझ ऊ एक्लै नहरको किनारमा पुगेको थियो। त्यही ठाउँ, जहाँ एक दिन गाउँलेहरूले उसलाई काँपिरहेको अवस्थामा भेटेका थिए। उसले केहीबेर पानीतिर हेरिरह्यो। पानी शान्त थियो। अचानक हावाको एउटा झोक्का आयो। पानीको सतहमा गोलो तरङ्ग उठ्यो। त्यसै क्षण उसले निकै परिचित स्वर सुनेजस्तो भयो।

“एक पटक मात्र…”

आर्यन एकाएक तर्सियो। उसले पछाडि फर्केर हेर्यो। त्यहाँ कोही थिएन। वरिपरि केवल कुहिरो थियो। टाढा एउटा कुकुर करायो। फेरि सबै शान्त भयो।

ऊ बिस्तारै घर फर्कियो। तर त्यो रात उसले एउटा नयाँ चित्र कोर्यो। चित्रमा एउटा युवक उज्यालोतर्फ दौडिरहेको थियो। तर उसको पछाडि कुहिरोभित्र असङ्ख्य अनुहारहरू उभिएका थिए। ती अनुहारको आकार थिएन। आँखा थिएनन्। तर ती सबै मानौँ एउटै वाक्य दोहोराइरहेका थिए—”एक पटक मात्र…”

भोलिपल्ट बिहान आर्यनले त्यो चित्र कसैलाई देखाएन। उसले चुपचाप चित्र उल्ट्याएर भित्तामा अड्यायो। धेरै वर्षपछि जब उसको कोठा सफा गरियो, त्यो चित्र त्यही अवस्थामा भेटियो। चित्रको पछाडिपट्टि कालो मसीले एउटा मात्र वाक्य लेखिएको थियो।

“लागुऔषधबाट मुक्त हुन सकिन्छ, तर त्यसले छोडेका छायाहरू कहिलेकाहीँ जीवनभर पछ्याइरहन्छन्। सावधान रहनु नै सबैभन्दा ठूलो विजय हो।”

त्यसपछि त्यो चित्र कसले लग्यो, कसैलाई थाहा भएन।

तर आज पनि दैनियाँमा कुहिरो बाक्लिँदा केही मानिसहरू भन्छन् नहरको किनारमा कहिलेकाहीँ एउटा युवक शून्यतिर हेरिरहेको देखिन्छ। ऊ आर्यन हो कि कसैको सम्झना, त्यो कसैले कहिल्यै प्रमाणित गर्न सकेन।