अस्तुसँगै बगेको प्रतीक्षाः कथा

अस्तुसँगै बगेको प्रतीक्षाः कथा

तोमनाथ उप्रेती

बिहानको चार बजेको थियो। गाउँमाथि अझै अँध्यारो झुन्डिएको थियो। वृद्धाश्रमको टिनको छानोमा रातभर परेको पानीका थोपा बिस्तारै झर्दै थिए। आश्रमको पछाडिको कोठामा हरिप्रसादको सास धेरै बेरदेखि असामान्य रूपमा चलिरहेको थियो।

सरस्वती आमाले सबैभन्दा पहिले केही असामान्य महसुस गरिन्। उनले आफ्नो खाटबाट उठेर छेउको कोठामा हेरिन्। हरिप्रसाद आँखा चिम्लेर निश्चल थिए। उनको छाती अब उठेको थिएन। सिरानीमुनि राखिएको पुरानो घडी भने अझै चलिरहेको थियो।

सरस्वतीले आश्रमकी परिचारिका मीनालाई बोलाइन्। मीना दौडिँदै आइन्। उनले हरिप्रसादको नाडी छामिन्। केही क्षण मौन बसिन्। त्यसपछि उनले बिस्तारै सिर झुकाइन्—हरिप्रसाद गइसकेका थिए।

हरिप्रसादको मृत्यु कुनै ठूलो आवाजसँग भएको थिएन। कुनै विलाप थिएन। कुनै आफन्तको भीड थिएन। केवल एउटा पुरानो कोठा थियो, एउटा निभेको शरीर थियो र भित्तामा झुन्डिएको पारिवारिक तस्बिर थियो।

त्यो तस्बिरमा हरिप्रसाद मुस्कुराइरहेका थिए। उनको काखमा कान्छी छोरी थिइन्। छेउमा दुई छोरी उभिएका थिए। तीनै छोरीको अनुहारमा बाल्यकालको उज्यालो थियो। त्यो तस्बिरले कोठाको मौनतालाई झन् निर्दयी बनाइरहेको थियो।

मीनाले रजिस्टर पल्टाइन्। आपत्कालीन सम्पर्कमा तीनवटा नम्बर थिए। तीनै नम्बर छोरीहरूका थिए। उनले पहिलो नम्बरमा फोन गरिन्। लामो समयपछि फोन उठ्यो।

“बुवा बित्नुभयो,” मीनाले बिस्तारै भनिन्। उताबाट केही क्षण कुनै आवाज आएन। त्यसपछि छोरीले सोधिन्, “अहिले?” मीनाले भनिन्, “हो, बिहानै।”

फोनको अर्को छेउमा सुस्केरा सुनियो। “हामी आउन सक्दैनौँ,” आवाज आयो। “म यहाँबाट निस्कन मिल्दैन। कृपया अन्तिम संस्कार गरिदिनुहोला।”

मीनाले केही भन्न खोजिन्। तर शब्द घाँटीमै अड्किए। उनले फोन राखिन्। दोस्रो नम्बरमा फोन गरिन्। उत्तर लगभग उस्तै थियो। तेस्रो नम्बरमा पनि उस्तै।

तीन छोरी थिए। तीन फरक सहरमा थिए। तीनैजनासँग आफ्ना कारण थिए। तर बुवाको अन्तिम यात्राका लागि एउटा पनि काँध थिएन।

हरिप्रसाद कुनै समय त्यस्ता मानिस थिए, जसको घरमा साँझ कहिल्यै चुप लाग्दैनथ्यो। उनकी पत्नी देवकी बिहानैदेखि घर चलाउँथिन्। छोरीहरू विद्यालय जानुअघि बुवाको वरिपरि घुम्थे। हरिप्रसाद उनीहरूको कपाल कोरिदिन्थे र भन्थे, “तिमीहरू पढ्नू, मेरो भाग्य बदल्नुपरे पनि पढ्नू।”

उनीसँग ठूलो खेत थिएन। गाउँमा सानो किराना पसल थियो। बिहान पसल खोल्थे। राति अबेरसम्म बसिरहन्थे। छोरीहरूको शुल्क तिर्न कहिलेकाहीँ आफ्नो आवश्यकतासमेत स्थगित गर्थे। जाडोमा पुरानो ज्याकेट लगाएर हिँड्थे, तर छोरीहरूलाई नयाँ स्वेटर किनिदिन्थे।

जेठी छोरी रेखा नर्स बन्न चाहन्थिन्। हरिप्रसादले उनको सपना पूरा गर्न पसलमा थप सामान राख्न ऋण लिए। माइली कविता शिक्षक बन्न चाहन्थिन्। उनको कलेज शुल्कका लागि हरिप्रसादले आफ्नो गाई बेचे। कान्छी सुमनालाई शहरमा पढाउन घरको अन्तिम सुनको औँठीसमेत धितो राखे।

देवकी कहिलेकाहीँ रिसाउँथिन्। “आफ्नो बुढेसकालका लागि पनि केही राख्नुहोस्,” उनी भन्थिन्। हरिप्रसाद हाँस्थे। “छोरीहरू नै मेरो बुढेसकाल हुन्,” उनको उत्तर हुन्थ्यो। देवकी त्यो वाक्य सुनेर चुप लाग्थिन्।

समय बित्यो। तीनै छोरी पढे। उनीहरू आ-आफ्नो बाटो लागे। रेखा भारतको एउटा अस्पतालमा काम गर्न थालिन्। कविता नेपालकै अर्को शहरमा शिक्षिका बनिन्। सुमना विवाहपछि टाढाको शहरमा बस्न थालिन्।

हरिप्रसादको घर विस्तारै खाली भयो। पहिले छोरीहरूको कोठाबाट हाँसो आउँथ्यो। पछि ती कोठामा ताल्चा लाग्न थाल्यो। चाडपर्वमा फोन आउँथ्यो। कहिलेकाहीँ पैसा पनि आउँथ्यो। तर घरमा मानिसको आवाज घट्दै गयो।

देवकी बिरामी भएपछि हरिप्रसादले उनलाई अस्पताल पुर्याए। केही महिनासम्म उनको उपचार चल्यो। एक रात देवकीले उनको हात समातिन्। “छोरीहरूलाई नबोलाउनु,” उनले भनिन्। “उनीहरूको आफ्नै संसार छ।”

हरिप्रसादले उनको हात अझ बलियोसँग समाते। “हाम्रो संसार त उनीहरू नै हुन्,” उनले भने।

देवकी मुस्कुराइन्। त्यो उनको अन्तिम मुस्कान थियो।

देवकी गएपछि हरिप्रसाद एक्लिए। घरमा घडीको टिकटक सुनिन्थ्यो। भान्सामा एउटा मात्र थाल राखिन्थ्यो। आँगनमा झरेका पातहरू उठाउने मानिससमेत थिएन। छोरीहरूले धेरैपटक उनलाई आफूसँग बस्न बोलाए, तर उनी कसैको बोझ बन्न चाहँदैनथे।

एक दिन उनी आफैँ वृद्धाश्रम पुगे। हातमा एउटा सानो झोला थियो। झोलाभित्र दुई जोर कपडा, केही औषधि र देवकीको पुरानो तस्बिर थियो। उनले छोरीहरूलाई भने, “म यहाँ ठीक छु।”

त्यो “ठीक छु” उनको जीवनको सबैभन्दा ठूलो झूट थियो।

वृद्धाश्रममा उनले साथीहरू बनाए। त्यहाँका मानिसहरू पनि आफ्ना-आफ्ना कथाहरू बोकेर आएका थिए। कसैलाई छोराले छोडेका थिए। कसैलाई बुहारीले। कसैका सन्तान विदेशमा थिए। कसैका सन्तान नजिकै भएर पनि टाढा थिए।

हरिप्रसाद सबैभन्दा कम गुनासो गर्ने मानिस थिए। कसैले परिवारबारे सोध्दा उनी मुस्कुराउँथे। “छोरीहरू व्यस्त छन्,” भन्थे। “समय मिल्यो भने आउँछन्।”

समय भने कहिल्यै मिलेन।

एकपटक रेखाले भिडियो कल गरिन्। हरिप्रसादले नयाँ टोपी लगाएर फोनको अगाडि बसे। उनले सोधे, “छोरी, खाना खायौ?” रेखाले हतारमा भनिन्, “खाएँ बुवा।” हरिप्रसादले फेरि सोधे, “धेरै काम छ?” उनले भनिन्, “धेरै छ।”

कल काटियो।

हरिप्रसाद केही बेर मोबाइलको कालो स्क्रिन हेरेर बसिरहे। अनि मुस्कुराए। “मेरी छोरी ठूलो मान्छे भइछ,” उनले मीनालाई भने।

मीनाले त्यो मुस्कानभित्र लुकेको पीडा देखेकी थिइन्।

हरिप्रसादको मृत्यु भएको दिन तीनै छोरीलाई खबर गरियो। उनीहरू आउन सकेनन्। तर अन्तिम संस्कार भिडियोमार्फत हेर्न चाहन्थे। मीनाले मोबाइल एउटा टेबुलमा राखिन्। स्क्रिनमा तीनवटा अनुहार देखा परे।

रेखा अस्पतालको कोठाबाट जोडिएकी थिइन्। कविता विद्यालयको कार्यालयबाट। सुमना आफ्नो घरको बैठकबाट। तीनैजनाको आँखामा आँसु थिए। तर आँसु पनि कहिलेकाहीँ दूरीको प्रमाण बन्न सक्छ।

“बुवालाई नजिकबाट देखाउनुस्,” सुमनाले भनिन्।

मीनाले मोबाइल उठाइन्। हरिप्रसादको अनुहार स्क्रिनमा देखियो। सुमना अचानक रोइन्। “बुवा यस्तो देखिनुहुन्थेन,” उनले भनिन्।

मीनाले मनमनै सोचिन्—हो, उहाँ यस्तो देखिनुहुन्नथ्यो। उहाँ त छोरीहरूलाई विद्यालय पुर्याउन बिहानै उठ्ने मानिस हुनुहुन्थ्यो। उहाँ त उनीहरूको ज्वरो आउँदा रातभर नसुत्ने मानिस हुनुहुन्थ्यो। उहाँ त आफ्नो भोक बिर्सेर उनीहरूको थाल भरिदिने मानिस हुनुहुन्थ्यो।

तर समयले मानिसको अनुहार बदल्छ। र कहिलेकाहीँ मृत्युले पुराना अनुहारहरू फेरि देखाइदिन्छ।

दाहसंस्कारको तयारी भयो। आश्रमका कर्मचारीहरूले काठ जम्मा गरे। केही वृद्धहरू लट्ठी टेक्दै बाहिर आए। उनीहरू चुपचाप उभिए। हरिप्रसादका वास्तविक आफन्तजस्तै उनीहरू नै देखिन्थे।

मीनाले मोबाइल चिताको नजिक राखिन्। छोरीहरूले अन्तिम दृश्य हेर्न थाले। कुनै हातले बुवाको निधार छोएन। कुनै काँधले शव उठाएन। कुनै छोरीले अन्तिमपटक बुवाको खुट्टा ढोग्न सकिनन्।

अन्ततः आगो सल्काइयो।

पहिलो ज्वाला उठ्दा सुमनाले चिच्याएर भनिन्, “बुवा!”

त्यो आवाज मोबाइलबाट बाहिर आएन। आगोले भने केही सुनेन।

मीनाले फोनको आवाज कम गरिन्। उनीसँग त्यो दृश्य हेर्ने शक्ति थिएन। तर छोरीहरूले भनिरहेका थिए, “कृपया भिडियो पूरा खिचिदिनुहोला।”

मीनाको हात काँप्यो।

केही समयपछि रेखाले अन्त्येष्टिका लागि पैसा पठाइन्। रकम पाँच हजार एक सय भारतीय रुपैयाँ थियो। मीनाले सन्देश हेरेर मोबाइल बन्द गरिन्।

उनीलाई पैसासँग समस्या थिएन। समस्या त्यसको अर्थसँग थियो। जीवनभर छोरीहरूको भविष्यमा खर्चिएको बुवाको अन्तिम मूल्य एउटा डिजिटल कारोबारमा सीमित भएको अनुभूति उनलाई भइरहेको थियो।

दाहसंस्कार सकियो। साँझ आकाश रातो थियो। धुवाँ बिस्तारै माथि उठिरहेको थियो। आश्रमका सबै मानिसहरू फर्किए। तर मीनाले केही बेर चिताको खरानी नजिकै उभिएर हेरिरहिन्।

भोलिपल्ट फोन आयो।

“अस्तु गंगामा विसर्जन गरिदिनुहोला,” रेखाले भनिन्।

मीनाले “हुन्छ” मात्र भनिन्।

त्यसपछि उनले एउटा सानो भाँडोमा खरानी राखिन्। हरिप्रसादको पुरानो झोलाबाट देवकीको तस्बिर निकालिन्। तस्बिरको पछाडि पेन्सिलले लेखिएको थियो—“हाम्रा तीन छोरी, हाम्रो संसार।”

मीनाको आँखा भरियो।

त्यस रात उनले त्यो तस्बिर हरिप्रसादको सिरानीमुनि राखिन्। खाली खाटतिर हेर्दै उनी धेरै बेर बसिन्। उनलाई लाग्यो, मानिस मरेपछि पनि केही वस्तुहरू मर्दैनन्। स्मृति बाँच्छ। प्रतीक्षा बाँच्छ। कहिलेकाहीँ पश्चात्ताप पनि बाँच्छ।

केही दिनपछि हरिप्रसादको खरानी गंगामा विसर्जन गरियो। मीनाले पानीमा अस्तु छोडिन्। खरानी पानीमा मिसियो। नदीले केही प्रश्न गरेन। उसले कसैलाई दोष दिएन। उसले केवल बगाइरह्यो।

वृद्धाश्रम फर्किएपछि हरिप्रसादको खाट हटाइयो। कोठा सफा गरियो। उनको पुरानो झोला अर्को वृद्धलाई दिइयो। तर आँगनको कुर्सी भने केही दिनसम्म त्यत्तिकै राखियो।

एक बिहान सरस्वती आमा त्यही कुर्सीमा बसिन्।

उनले लामो सास फेरिन्।

“यहाँ त हरिप्रसाद बस्नुहुन्थ्यो,” उनले भनिन्।

मीनाले टाढाबाट सुन्नुभयो।

“हो,” उनले भनिन्, “अब उहाँ बस्नुहुन्न।”

सरस्वती आमाले केही बेर आकाशतिर हेरिन्। “मानिस कहाँ जान्छ मरेपछि?”

मीनासँग त्यस प्रश्नको उत्तर थिएन।

उनले केवल भनिन्, “सायद जहाँ उसलाई सम्झने मानिसहरू हुन्छन्।”

सरस्वती आमाले मुस्कुराउन खोजिन्। “त्यसो भए हरिप्रसाद कहाँ गए?”

मीनाको आँखा भरिए।

उनले खाली आकाशतिर हेरिन्।

उत्तर त्यहाँ पनि थिएन।

तर वृद्धाश्रमको एउटा कोठामा तीन छोरीहरूको पुरानो तस्बिर अझै झुन्डिरहेको थियो। त्यस तस्बिरमा हरिप्रसाद मुस्कुराइरहेका थिए। उहाँलाई थाहा थिएन—एक दिन उहाँको अन्तिम संस्कारमा तीनै छोरी उपस्थित हुनेछन्, तर केवल एउटा सानो मोबाइलको स्क्रिनभित्र।

र त्यो दिनदेखि वृद्धाश्रमको आँगनमा एउटा प्रश्न सधैँ हावासँगै घुमिरह्यो—

मानिसलाई जीवनभर साथ दिने सन्तान चाहिन्छ, कि अन्तिम क्षणमा एउटा काँध?

उत्तर कसैले दिएन।

तर हरिप्रसादको खाली कुर्सीले हरेक साँझ त्यसै प्रश्नको मौन साक्षी दिइरह्यो।